Тема: морфология

1. Негізгі грамматикалық ұғымдардың толық қатарын көрсетіңіз
A) грамматикалық парадигма, граммтикалық тұлға, грамматикалық мағына 
B) грамматикалық көрсеткіш, грамматикалық мағына
C) грамматикалық категория, грамматикалық мағына
D) грамматикалық мағына, грамматикалық форма, грамматикалық категория
E) грамматикалық тәсіл, грамматикалық форма
Верный ответ: A
2. Сөздің грамматикалық мағынасы дегеніміз қандай мағына?
A) лексикалық мағынадан  бұрын пайда болған жалпы мағына
B) сөздің лексикалық мағынасымен жарыса отырып, сол лексикалық мағынаны айқындай, саралай түсетін мағына
C) бір сөздің нақты ұғымдық мағынасы
D) бір сөзді екінші сөзден айырып тұратын реестрлік мағына 
E) сөздердің басқа сөздермен қарым-қатынасқа түсуі нәтижесінде, түрлену нәтижесінде пайда болатын, сөздерді топтастырып тұратын мағына
Верный ответ: A
3. Түркологияда грамматикалық мағынаның қандай түрлері ажыратылады?
A) жалпы категориялық және жеке грамматикалық мағына 
B) категориялық грамматикалық және грамматикалық мағына 
C) жалпы грамматикалық және жеке граммматикалық мағына
D) жалпы граммматикалық және қатыстық граммматикалық мағына

E) категориялық граммматикалық және жалпы грамматикалық мағына
Верный ответ: A
4. Жалпы грамматикалық мағына қалай жасалады?
A) Лексикалық мағынаның жалпылануы, абстракциялануы негізінде
B) Категориялық грамматикалық мағына арқылы.
C) Қатыстық грамматикалық мағына арқылы.
D) Грамматикалық мағынаның жалпылануы, абстракциялануы негізінде.
E) Лексикалық мағынаның солғындауы нәтижесінде.
Верный ответ: A
5. Категориялық грамматикалық мағына қалай жасалады?
A) Белгілі грамматикалық формалар (жалғау, сөз түрлендіруші жұрнақ) арқылы
B) Лексикалық мағынаның дерексізденуі арқылы
C) Көмекші сөздер арқылы
D) Сөз тудырушы жұрнақтар арқылы
E) сөз тудырушы және сөз түрлендіруші жұрнақтар арқылы
Верный ответ: A
6. Қатыстық грамматикалық мағына қалай жасалады?
A) Сөз түрлендіруші  жұрнақтар мен жалғаулар арқылы
B) Лексикалық мағынаның абстракциялануы негізінде
C) Грамматикалық мағына арқылы
D) Белгілі бір түрлену жүйесі арқылы
E) Сөздің сөйлеу процесінде басқа сөздермен тіркесіп, байланысқа түсуі, негізгі сөзге көмекші сөздің тіркесуі арқылы, орын тәртібі, интонация арқылы
Верный ответ: A
7. Мына сөздер қандай грамматикалық мағынаның негізінде топтастырылған? Адамға қатысты зат мағыналы сөздер: бала, әке, шеше, апа, ата. Жалпылық, жалқылық атаулар: қала, ауыл. Астана, Жамбыл.
A) Жалпы грамматикалық мағына 
B) Категориялық грамматикалық мағына
C) Лексикалық мағына
D) грамматикалық мағына
E) Қатыстық грамматикалық мағына
Верный ответ: A
8. Грамматикалық мағына беретін тәсілдер нешеу?
A) 1
B) 2
C) 3
D) 4
E) 5
Верный ответ: A
9. Грамматикалық мағына берілу жолының  толық қатарын көрсетіңіз?
A) Семантикалық, синтетикалық, аналитикалық тәсіл
B) Семантикалық, синтетикалық тәсіл
C) Лексикалық, грамматикалық, аналитикалық тәсіл
D) Морфологиялық, синтаксистік тәсіл
E) Аналитикалық, синтетикалық тәсіл
Верный ответ: A
10. Сөздің лексикалық мағынасының абстракциялануы, дерексізденуі, жалпылануы грамматикалық мағына жасаудың қай тәсілі?
A) семантикалық тәсіл
B) синтетикалық тәсіл
C) аналитикалық тәсіл
D) синтетика-аналитикалық тәсіл
E) аналитика-синтетикалық тәсіл
Верный ответ: A
11. Ішкі флекция, сөзге қосымша, префикс қосылу грамматикалық мағына тудырудың қай тәсілі?
A) грамматикалық тәсіл
B) семантикалық тәсіл

C) аналитикалық тәсіл

D) синтетикалық тәсіл

E) аналитика-синтетикалық тәсіл

Верный ответ: A
12. Грамматикалық тұлға (форма)...
A) тек қана категориялық грамматикалық мағынаға қатысты
B) тек қана қатыстық грамматикалық мағынаға қатысыты
C) тек қана жалпы грамматикалық мағынаға қатысты
D) тек қана лексикалық мағынаға қатысты
E) барлық грамматикалық мағынаға қатысыты
Верный ответ: A
13. -ыңқыра, -іңкіре ненің жұрнағы?
A) күшейтпелі етістік
B) күрделі етістік тудырушы
C) рай
D) шақ
E) үдемелі етістік
Верный ответ: A
14. Грамматикалық тұлғаға жататындар - ...
A) сөз тудырушы және сөз түрлендіруші жұрнақтар
B) сөз тудырушы жұрнақтар
C) тілдегі жалғаулар ғана 
D) сын есімнің шырай жұрнақтары, есімше, көсемше, етіс, рай, шақ жұрнақтары
E) тілдегі кез - келген қосымша
Верный ответ: A
15. Грамматикалық категория болу үшін 6 түрлі шартты санамалап көрсеткен ғалым - ...
A) Н. Оралбаева
B) А.Ысқақов
C) К.Аханов
D) С.Исаев
E) Ә.Хасенов
Верный ответ: A
16. Грамматикалық категория қай сөз таптарына тән емес?
A) есімдік, сан есім, үстеу
B) барлық сөз таптарына
C) етістік 
D) сын есім
E) зат есім
Верный ответ: A
17. Сөз формасы ...
A) Сөзге тек грамматикалық мағына үстейтін формалар қосылу арқылы жасалады
B) Сөзге лексикалық мағына үстейтін формалар қосылу арқылы жасалады
C) Сөзге әрі лексикалық, әрі грамматикалық мән үстейтін қосымшалар қосылу арқылы жасалады
D) Сөзге кішірейту мәнін үстейтін қосымшалар арқылы жасалады
E) Сөзге реңк мәнін үстейтін қосымшалар арқылы жасалады
Верный ответ: A
18. Өз алдына тұрып мағына бере алатын, әрі қарай бөлшектеуге келмейтін сөздің түпкі мағыналы бөлшегі қалай аталады?
A) туынды сөз
B) туынды түбір
C) негізгі түбір
D) жалаң сөз
E) күрделі сөз
Верный ответ: C
19. Сөз тудырушы жұрнақтар жасалғаны арқылы не жасалады?
A) туынды түбір
B) жалаң сөз
C) негізгі түбір
D) туынды сөз
E) күрделі сөз
Верный ответ: A
20. Өз алдына дербес қолданылмайтын, мағынасы жойылған, тек қана көне сөздерде сақталып қалған түбірлер қалай аталады?
A) өлі түбір
B) тірі түбір
C) көне түбір
D) күрделі түбір
E) негізгі түбір
Верный ответ: A
21. Әрі түбір, әрі мағынасын сақтап, дербес сөз ретінде жұмсалатын түбірлер қалай аталады?
A) өлі түбір
B) тірі түбір
C) көне түбір
D) күрделі түбір
E) жаңа түбір
Верный ответ: A
22. Сыңарларының не біреуі, не екеуі де мағыналарынан айырылып, әрі дыбыстық өзгерістерге ұшырап, бір тұлға ретінде қалыптасқан сөздердің түрі қалай аталады?
A) тіркес сөз
B) біріккен сөз
C) қос сөз
D) кіріккен сөз
E) қысқарған сөз
Верный ответ: A
23. Сыңарларының мағыналары жағынан да, тұлғалық жағынан да еш өзгеріске түспей, бір ұғымның атауы болып келген күрделі сөз қалай аталады?
A) біріккен сөз
B) кіріккен сөз
C) қос сөз
D) тіркес сөз
E) қысқарған сөз
Верный ответ: A
24. Біріккен сөздер қайсы?
A) асқазан, ұлтабар
B) көзбе-көз, сөйлей-сөйлей
C) жаман-жәутік, кедей-кепшік
D) қара ала, ұзын бойлы
E) көгорай, қолғанат
Верный ответ: A
25. Ұштас мәнді қосарлама қос сөздерді көрсетіңіз?
A) аты-жөні, апалы-сіңілі, ән-күй, шай-су
B) у-шу, сәлем-сауқат, аңырап-боздап, аман-есен
C) оңды-солды, іші-сырты, жүріс-тұрыс, әрі-бері
D) ет-мет, шай-пай
E) сатыр-сұтыр, жарқ-жұрқ
Верный ответ: A
26. Үстеулерден жасалған туынды түбір зат мағыналы сөздерді көрсетіңіз.
A) астырт, үстірт
B) даналық, ұлылық, өгейлік
C) сыбыс, сыбдыр
D) өзімшілдік, меншік, өзімшілік
E) өзгешелік, күнделік, естелік
Верный ответ: A
27. Иран тілінен енген "тұқым, тек, нәсіл" мағынасын беретін кірме қосымшаны атаңыз.
A) -паз
B) -хана
C) -стан
D) -зада
E) -нама
Верный ответ: A
28. Бірігу тәсілі арқылы жасалған туынды сын мағыналы сөздер қайсы?
A) кең маңдайлы, қой көзді, ақ көйлекті
B) алып қаш, көріғой, қырыпсал, қақсал 
C) өркөкірек, есалаң, желаяқ, желсебіл
D) ірілі-ұсақты, таулы-тасты, із-түссіз
E) сүзеген, қабаған, қабсағай, жүдеу
Верный ответ: A
29. Адьективтену процесі негізінде қалыптасқан туынды сын мағыналы сөздер қайсы?
A) кең маңдайлы, қой көзді, ақ көйлекті
B) алып қаш, көріғой, қырыпсал, қақсал 
C) жаз, ауру, тебеген, бітеу
D) ірілі-ұсақты, таулы-тасты, із-түссіз
E) өркөкірек, есалаң, желаяқ, женсебіл
Верный ответ: A
30. Сын есімнің шырайын салыстырмалы, бәсең, күшейтпелі және таңдаулы шырай деп бөлген қай ғалым? 
A) Ж.Шәкенов
B) А.Ысқақов
C) К.Аханов
D) Ы.Маманов
E) С.Исаев
Верный ответ: A
31. Заттың сандық мөлшерін білдіретін қандай сан есім?
A) жинақтық сан есім
B) бөлшектік сан есім
C) есептік сан есім
D) реттік сан есім
E) болжалдық сан есім
Верный ответ: A
32. Туынды түбір етістік қалай жасалады?
A) сөзге сөз тудырушы жұрнақтың жалғануы арқылы
B) негізгі етістік пен көмекші етістіктің тіркесуі арқылы
C) есім сөзбен көмекші етістіктің тіркесуі арқылы
D) екі сыңары толық мағыналы етістіктерден
E) негізгі етістік пен еді көмекші етістігінің тіркесуі арқылы
Верный ответ: A
33. Көптік жалғаулы сөз қандай мағынада қолданылған?
Кенекейлер маздатып от жақты.
A) жинақтау 
B) даралық
C) меншіктік
D) иелік
E) болжалдық
Верный ответ: A
34. Тәуелдік жалғаулы сөйлем қай жақта келген? Сілекейі сорғалап, өкпесін ентіге соғып, ырс-ырс дем алады. 
A) III-жақ, жекеше түрі
B) II-жақ, көпше түрі
C) III-жақ анайы  түрі
D) III-жақ,  көпше түрі
E) I-жақ көпше түрі
Верный ответ: A
35. Қазақ тілінде сөзжасамның неше тәсілі бар?
A) 2
B) 3
C) 4
D) 1
E) 6
Верный ответ: B
36. Табыс септік жалғауы жасырын келген сөйлем қайсы?
A) Мал жиғанша, шөп жина.
B) Қалмақ жүрген жерде салмақ бар
C) Көп сөз өсекке жүк.
D) Кісі бұйымы кіршіл.
E) Көпке жүгірген адам құр қалады.
Верный ответ: A
37. 
III-жақ, көпше түрде жіктік жалғаудағы бұйрық райлы сөзді көрсетіңіз?
A) оқысын
B) оқыған
C) оқыса
D) оқиын
E) оқиық
Верный ответ: A
38. Шылау сөзден қалыптасқан қай септік?
A) көмектес септік
B) ілік септік
C) шығыс септік
D) жатыс септік

E) табыс септік

Верный ответ: A
39. Ерікті қалау мәнін тудыратын қосымша қайсы?
A) барғымыз келеді
B) сатып алғайсындар
C) айтса игі еді
D) келіп кетсе
E) сенерсін
Верный ответ: A
40. Есімше тұлғалы етістік қайсы?
A) жаздырмас
B) келді
C) жайнатыпты
D) жолықты
E) жолықшы
Верный ответ: A
41. Жіктеу есімдігі дегеніміз не?
A) жақтық мағыналы сөздер
B) шақтық мағыналы сөздер
C) сілтеу мағыналы сөздер
D) қимыл мәнді сөздер
E) сұрау мәнді сөздер
Верный ответ: A
42. Етістіктің қай түрі тікелей есім сөздерше түрленеді?
A) тұйық етістік
B) етіс
C) болымсыз етістік
D) көсемше
E) сабақты етістік
Верный ответ: A
43. Зат есімнен сын есім жасап тұрған жұрнақты көрсетіңіз?
A) малды ауыл
B) баспахана үйі
C) биіктеу тау
D) кішкене төбешік
E) көкшіл мата
Верный ответ: A
44. Жіктік жалғауы нені білдіреді?
A) қимылдың орындалғанын
B) меншіктілікті
C) көптік ұғымды
D) бағыт мағынасын
E) қимыл иесін
Верный ответ: A
45. Ерікті қалау райлы тіркесті ажыратыңыз?
A) санағысы келеді
B) санаса екен
C) санаса игі еді
D) санаса

E) осылар санасын
Верный ответ: A
46. Қатыстық сын есімді  көрсетіңіз?
A) қысқы, басыңқы
B) бермес, назар
C) гүлге, елге
D) кеше, бүгін
E) оның, маған
Верный ответ: A
47. Баяндауыш қызметінде тұрған сан есімді белгілеңіз?
A) ол қырық бесте
B) қызықты, өтімді
C) ана, мына
D) бағдаршам, зейнетақы
E) жетінші алдымен келді
Верный ответ: A
48. Заттанған сын есім сөйлемнің қай мүшесі? Қызғаншақтың іші тар, болмас онда ұят, ар.
A) анықтауыш
B) баяндауыш
C) толықтауыш
D) пысықтауыш
E) тура толықтауыш
Верный ответ: A
49. Бастауыш қай сөз табынан жасалған? Кейбіреулер сәл тоқтап, Абайдың аузына қадалды.
A) есімдік
B) зат есім
C) сын есім
D) одағай
E) етістік
Верный ответ: A
50. Қалау рай сөйлемнің қай мүшесін атқарып тұр? Осыдан кейін жаман жаппасын Ақбаланың жерқазбасының жанына тігіп алғысы келді.
A) баяндауыш
B) анықтауыш
C) бастауыш
D) толықтауыш
E) пысықтауыш
Верный ответ: A
51. 
A) 
B) 
C) 
D) 
E) 
Верный ответ: