Тема: лексика
1. Лексика нені зерттейді?
A) сөйлем мүшелерін
B) сөздік қорды
C) сөздік құрамды 
D) сөз тіркесін 
E) тіл дыбыстарын
Верный ответ: B
2. Тура мағынада қолданып тұрған сөзді табыңыз 
A) Қалың тұман
B) Қалың жылқы
C) Қалың кітап
D) Қалың жаңбыр
E) Қалың тоғай
Верный ответ: C
3. Термин сөздерді табыңыз
A) Жаздыр, келтір, оқы
B) Пай-пай, түу, қап
C) кеше, бүгін, алда 
D) сөз, сөз тіркесі
E) болашақ, ұрпақ
Верный ответ: D
4. Неологизм сөздерді табыңыз
A) ата, ана, әке
B) жүз, бет, келбет
C) ел, азамат, адамгершілік
D) төмен, жоғары
E) ұжым, бизнес
Верный ответ: E
5. Кәсіби сөздерді табыңыз
A) қанап, мінез
B) Келер, жазар
C) Мұрап, ау
D) Су, теңіз
E) Ой, арман
Верный ответ: B
6. Архаизмге жататын сөзді табыңыз
A) Ғарышкер
B) Балмұздақ
C) Қорамсақ
D) Әңгелек
E) Сүт
Верный ответ: C
7. Синоним сөздерді көрсетіңіз
A) Көз, қас, бақ
B) Ол, саған, біз
C) Алыс, қашық, шалғай
D) Оннан бір, екі, бірінші
E) кеше, ертең
Верный ответ: C
8. Ауыспалы мағынада қолданып тұрған сөзі бар сөйлемді көрсетіңіз
A) Анасы баласын құшырлана сүйді.
B) Ұлттық намысты жоғары ұстайық
C) Туды жоғары ұстайық
D) Адамгершілік, ар - ұят туралы көп айтылған 
E) Әдеби кітаптарды көп оқыған
Верный ответ: B
9. Семасиология нені зерттейді?
A) Тілдің сөздік құрамын, байлығын зерттейді 
B) Сөздер мен жекеленген тұлғалардың тарихын, шығуын,дамуын зерттейді 
C) Тілдегі сөздерді жинастырып, сөздік жасауды зерттейді
D) Тілдегі сөздердің дұрыс айтылуын зерттейді
E) Тілдегі сөз мағынасын, сөздің ішкі мәнін, сөздің мағыналық ерекшеліктерін қарастырады
Верный ответ: E
10. Қарама-қарсы мағынада тұрған жүкті табыңыз
A) Үлкен-үлкендеу
B) Көктем-жазғытұры 
C) Қысқа-ұзын
D) Жедел-тез
E) Ыстық-жасыл
Верный ответ: C
11. Көнерген сөзі бар сөйлемді табыңыз
A) Бақшада әңгелектер пісті
B) Ұлпан қызына сәукеле тікті
C) Тік бұрыштарды сызу үшін чертеждік үшбұрыш қолданады
D) Байқоңыр - ғарыш аймағы
E) Жол сапарға аттанды
Верный ответ: B
12. Омоним сөздерді табыңыз
A) Ел көркі - мал, өзен көркі - тал
B) Қыста қыстау маңы малға толы
C) Басқарма, халықты әділетсіз басқарма
D) Кітапханашы Раушан кітапханада істейді
E) Баспаханадан баспаханашылар шығып келеді
Верный ответ: C
13. "Зиялы" сөзінің синонимін тап 
A) көреген 
B) маңғаз
C) көзі ашық
D) надан
E) елгезек
Верный ответ: C
14. Антоним сөзі қатысқан сөйлем қайсы?
A) Жүрегі таза асыл жан 
B) Тоқ бала аш баламен ойнамайды
C) Ас иесімен тәтті
D) Алысты тартқан білер 
E) Арманым - ұстаз болу 
Верный ответ: B
15. Синонимдерді табыңыз
A) ата-ана, бала-шаға, ат-мат, ет-мет
B) тұрмыс, егін, шөп-шалам, егіз--сегіз
C) Ертіс, Іле, Балқаш, Сырдария, Шу 
D) Қарағанды, Семей, Өскемен, Алматы, Астана 
E) жылап тұр, еңіреп тұр, егіліп тұр, зарлап тұр 
Верный ответ: E
16. Мақал-мәтелдерді табыңыз
A) Мына балдыздың түсі жаман екен 
B) "Түсі жақсыдан түңілме" деген бар
C) Түсі жақсының бәрі дұрыс адам дегенге сенбе
D) Түсі жақсы болғанға сендім
E) Түсі игіден де көңіл қалды
Верный ответ: B
17. Синонимдерді табыңыз
A) Күн ұзын тіл қатқан жоқ.
B) Суық жандар келді де маза кетті
C) Сансыз сарбаз секем алды
D) Абай міз бақпай, кірпік қақпай тыңдады
E) Ерлік ерден шығады
Верный ответ: D
18. Антонимдерді табыңыз
A) Ер жігіт бірде малды, бірде малсыз 
B) Сәуле, жарық, күндіз
C) Ат-мат, ет-мет
D) Сүйкімді, әдемі, сұлу, көрікті
E) Жақсы,тамаша, ересең
Верный ответ: A
19. Орыс тілінен қазақ тіліне енген сөздерді табыңыз
A) чекмен, очаг, чулан
B) кәмпит, бәтеңке, кереует
C) жол, жасыл, сәуле
D) жер, су, аспан, таң
E) сүт, ет, май, шай
Верный ответ: B
20. Қазақ тілінен орыс тіліне енген сөздерді көрсетіңіз
A) караул, табун, тамга
B) жаз, көктем, қыс
C) серуен, керуен, балуан
D) майса, жұмсақ, қатты
E) жез, мыс, тас, темір
Верный ответ: A
21. Омонимдердің неше түрі бар?
A) 2
B) 6
C) 5
D) 4
E) 3
Верный ответ: E
22. Омограф сөзді тап
A) ащы
B) қиял
C) сыр
D) бөлме
E) қара
Верный ответ: D
23. Омограф деген не?
A) біркелкі жазылып, екпіннің алмасып түсуіне байланысты түрліше айтылатын сөздер
B) семантикалық жақтан бөліп ажыратылмайтын, біртұтас мағынасы сыңарларының мағынасымен жуыспайтын фразеологиялық оралым
C) біркелкі айтылып, түрліше жазылатын сөздер
D) белгілі бір сөздердің тууына себепші болған тарихи жағдайларды жете білуді талап етеді
E) тек таныс емес сөздердің шығу тегін, төркінін өздеріне белгілі, таныс емес сөздермен салыстыру, солар арқылы долбарлап жобалау
Верный ответ: A
24. Полисемия деген не?
A) біркелкі айтылып, түрліше жазылатын сөздер
B) тілдің сөздік құрамындағы бір емес бірнеше лексикалық мағынасы бар сөздер
C) біркелкі жазылып, екпіннің алмасып түсуіне байланысты түрліше айтылатын сөздер
D) бөліп-жаруға келмейтін және олардың тұтас мағынасы құрамындағы сөздердің әр қайсысының лексикалық мағынасына байланысты тумаған сөздер
E) тек таныс емес сөздердің шығу тегін, төркінін өздеріне белгілі, таныс емес сөздермен салыстыру, солар арқылы долбарлап жобалау 
Верный ответ: B
25. Жалпы халықтық лексика деген не?
A) қоғам мүшелерінің бір-бірімен қарым-қатынасындағы олардың бәріне бірдей түсінікті, ортақ тіл
B) өмір құбылысын жинақтай отырып, түйінді пікір айтатын ықшам сөз өрнегі
C) белгілі бір ойға ұғымға ишара жасайтын, астарлап, жұмбақтап айту мәні басымдау болатын халық мұрасы
D) өмір құбылыстарын жинақтай отырып, түйінді пікір айтқан ықшам сөз өрнегі 
E) белгілі бір тілдегі сөздер жиынтығы
Верный ответ: A
26. Омоним деген не?
A) тұлғасы әр түрлі, мағынасы бір-біріне жақын сөздер
B) тұлғасы, дыбысталуы бір, бірақ мағынасы бір-бірінен алшақ
C) сөзге грамматикалық мағына үстейтін, сөз бен сөзді байланыстырады
D) бір-біріне қарама-қарсы айтылатын сөздер
E) мағынасы бір-біріне жақын, мәндес сөздер
Верный ответ: B
27. Омофон деген не?
A) біркелкі айтылып, түрліше жазылатын сөздер
B) біркелкі жазылып, екпіннің алмасып түсуіне байланысты түрліше айтылатын сөздер
C) тілдің сөздік құрамындағы бір емес бірнеше лексикалық мағыналары бар сөздер
D) мағыналары ерікті сөздердің тіркесіне құралып, бірақ құрамы мен қолданылуы тұрақты болып келетін фразеологиялық оралым
E) құрамындағы сөздердің біреуіне немесе бірнешеуі өзінің бастапқы лексикалық мағынасын сақтап қалған сөздер
Верный ответ: A
28. Фразеологиялық байлаулы мағына деген не?
A) сөздің заттар мен құбылыстың және олардың белгілерінің бейнесімен тікелей байланысты лексикалық мағына
B) семантикалық жақтан бөлінбейтін біртұтас единица, бірақ бір бүтін мағынасы біртұтас келтірінді мағынасына ұласуы нәтижесінде пайда болатын фразеологиялық оралым 
C) сөздің тұрақты сөз тіркесінде көрінетін лексикалық мағына 
D) белгілі бір сөздердің тууына себепші болған тарихи жағдайларды жете білуді талап етеді
E) сөздің сөйлемде белгілі бір синтаксистік қызмет атқаруына байланысты туған лексикалық мағына
Верный ответ: C
29. Сөздің тура (номинативті) мағынасы деген не?
A) сөздің заттар мен құбылыстың және олардың белгілерінің бейнесімен тікелей байланысты лексикалық мағына
B) семантикалық жақтан бөлінбейтін біртұтас единица, бірақ бір бүтін мағынасы біртұтас келтірінді мағынасына ұласуы нәтижесінде пайда болатын фразеологиялық оралым
C) сөздің тұрақты сөз тіркесінде көрінетін лексикалық мағына
D) белгілі бір сөздердің тууына себепші болған тарихи жағдайларды жете білуді талап етеді
E) сөздің сөйлемде белгілі бір синтаксистік қызмет атқаруына байланысты туған лексикалық мағына 
Верный ответ: A
30. Синтаксистік шартты мағына деген не?
A) сөздің заттар мен құбылыстың және олардың белгілерінің бейнесімен тікелей байланысты лексикалық мағына
B) семантикалық жақтан бөлінбейтін біртұтас единица, бірақ бір бүтін мағынасы біртұтас келтірінді мағынасына ұласуы нәтижесінде пайда болатын фразеологиялық оралым
C) сөздің тұрақты сөз тіркесінде көрінетін лексикалық мағына
D) белгілі бір сөздердің тууына себепші болған тарихи жағдайларды жете білуді талап етеді
E) сөздің сөйлемде белгілі бір синтаксистік қызмет атқаруына байланысты туған лексикалық мағына
Верный ответ: E
31. "Қараңғы" сөзінің тура мағынасын тап
A) оқымаған 
B) түстің бір түрі
C) сауатсыз
D) жарықсыз, ешнәрсені көруге болмайтын 
E) надан 
Верный ответ: D
32. Лексика-грамматикалық (жартылай) омонимдерді тап
A) сыр, сөз
B) дәрі, күн
C) ат, жирен
D) сөз, ой
E) бар, жоқ
Верный ответ: C
33. Сын есімнен жасалған антонимді тап
A) кәрі-жас
B) өтірік-шын
C) ақтау-қаралау
D) бері-әрі
E) аштық-тоқтық
Верный ответ: A
34. Сөздің лексикалық мағыналарының негізгі үш типін көрсеткен ғалым
A) Панов
B) Смирнийский
C) Жирмунский
D) Павлов
E) Виноградов
Верный ответ: E
35. Семасеология грек тілінен аударғанда қандай мағына береді?
A) атау, есім
B) сөйлемше құрылған сөз
C) белгісіз, белгі
D) көп
E) шындық
Верный ответ: C
36. Ауызекі сөйлеу тіліндегі күнделікті қарым-қатынастағы сөздерді ата
A) кәсіби
B) арнаулы
C) тұрмыстық
D) варваризм
E) жаргон
Верный ответ: C
37. Диалектизм, варваризм, жаргон, табу сөздер лексиканың қай тіліне жатады?
A) жазба 
B) кітаби
C) әдеби
D) сөйлеу
E) ауызша
Верный ответ: D
38. Сөйлемнен синекдоханы тап
A) Асан екеуміз кәмпитке таластық
B) Айдын ақылды бала
C) Жауларға бір топ қол келіп қосылды
D) Ана тілі - баба тілі
E) Кітап - білім бұлағы
Верный ответ: C
39. Антоним деген не?
A) Тұлғасы, дыбысталуы бір, бірақ мағынасы бір-біріне алшақ сөздер 
B) Мағыналары бір-біріне қарама-қарсы айтылатын сөздер
C) Тұлғасы әр түрлі, мағыналары бір-біріне жақын сөздер 
D) Сөзге грамматикалық мағына үстейтін, сөз бен сөзді байланыстыратын мүше
E) Бастауыш пен баяндауыштың байланысы
Верный ответ: B
40. Антонимдерді табыңыз
A) Бұлар - баяғыда суыңмен кіріп, күліңмен шыққандар
B) Бас, көз, құлақ, мұрын, жақ
C) Семсер, қорамса, шоқпар, жебе
D) Жиырма бес, он үш, сексен, тоқсан, жүз
E) Қызыл, сары, сап-сары, сарғыш, сарғылт
Верный ответ: A
41. Араб, парсы тілінен енген сөздерді табыңыз
A) Алла, пайғамбар
B) Қас, жау, таныс 
C) Серке, көке, ерке
D) Сәуле, нұр, аспан
E) жел, дауыл, майса 
Верный ответ: A
42. Диалектілік кәсіби сөзді табыңыз
A) жер, топырақ, шаң, күл
B) бас, көз, аяқ, қол
C) азар, әрең, езер, безер
D) дауа, инеше, ем, денсаулық
E) жер суы, топырақ суы, сарын суы, қайырма суы, дән суы
Верный ответ: E
43. Ескі дәуірдегі кітаби лексиканы табыңыз 
A) хан, бектер, ұлы, халық
B) қаған, беглер, оғлы, будун
C) сал, сері, ақын, жазушы
D) аспан, жер, су, от 
E) ана, шеше, қайын апа
Верный ответ: B
44. Қазіргі кітаби лексиканы табыңыз
A) сары, сап-сары, сарғыш
B) қызыл, қып-қызыл, қызғылт
C) елшілік, миссия, сыртқы қатынас
D) жасыл, жап-жасыл, жасылдау
E) қара, қап-қара. қаралау
Верный ответ: C
45. Қазақ тіліндегі кірме сөздері қайсы?
A) араб-парсы, моңғол, орыс
B) қытай, үнді
C) француз, неміс
D) түрік, қырғыз
E) өзбек, ұйғыр
Верный ответ: A
46. Ауыспалы мағынада қолданып тұрған сөз қайсы? Ниетің қисық болса, басқаға өкпелеме.
A) ниетің
B) қисық
C) болса
D) басқаға
E) өкпелеме
Верный ответ: B
47. Мына сөздер тобынан табу сөздерді анықта?
A) үлкен, дәу, зор
B) қысқа, ұзын
C) қара, көк
D) шырайлым, төрем
E) әлденеше, кейбір
Верный ответ: D
48. "Түлкі" деген сөздің синтаксистік шартты мағынасын тап?
A) аңның  бір түрі
B) қу, ала аяқ
C) ынжық
D) шалқар
E) ну-орман
Верный ответ: B
49. Зат есімнен болған синонимді тап
A) сабыр, төзім, шыдам
B) сұлу, әдемі, көркем
C) жолығу, кездесу
D) әрең, әзер
E) тез, жылдам
Верный ответ: A
50. "Ашық " сөзінің ауыспалы мағынада қолданылып тұрған жерін көрсетіңіз
A) Ашық есік
B) Ашық жер
C) Ашық бөлме
D) Ашық мінез
E) Ашық көрпе
Верный ответ: D