Ќызыќты грамматика
УМК по казахскому языку для учащейся 9 «В» класса  Васильевой А.

І. Жаттыѓу тестілері
1 н±сќа
1.  Жалѓаулыќ  шылауды  кµрсетіњіз.
А)Кейде;  В)Єн бе екен?; С)Тµмен ќарай; Д)Намыс пен  ерлік; Е)Бар ма?
2.  Т±раќты  сµз  тіркесін  табыњыз.
А)Кµз шырымын алды; В)Мен  келдім; С)М‰мкін, келер; Д)Оќыѓан оќушы; Е)Меніњше, д±рыс.
3.  Жай сµйлемді ажыратыњыз.
А)Абайдыњ шєкірті; В)Дала тастай ќарањѓы екен; 
С)¦рыншаќ жігіт; Д)Ауыл іші; Е)Тµбе шашы тік т±ру.
4.   Шартты баѓыныњќы сабаќтас сµйлемді табыњыз.
А)Асќар онша єнші болмаѓанмен, музыкалыќ сауаттылыѓы жоѓары еді; В)Ќ±лыншаќ бірде ќол кісі, бірде шал кісі; С)Ќоњырау соѓылды; Д)Т‰йе екеш т‰йе де керек: єрі кµлік, єрі асыл ж‰ні бар; Е)Екпей, егін болмас, ‰йренбей,  білім болмас.
5.   Маќалдардан антонимдік ќолданыстаѓы сµздерді табыњыз.
А)Ер жолдасы- тєуекел; В)Адам аласы  ішінде, мал аласы сыртында; С)Кµп т‰кірсе, кµл болады; Д)Айласыз батыр алданар; Е)Оќ жетпес жерге ќылышыњды суырма.
6.   Ауыспалы  маѓынаны кµрсетіњіз.
А)‡й тарлыѓынан ќысылып отыр; В)Меніњ кішкене ‰йім сіздерге тарлыќ етер; С)Тарлыќ тірі жанѓа не істетпейді?; Д)Аяќ киіміњ тар болса, д‰ниеніњ  кењдігінен не пайда?; Е)‡йі тар болѓандыќтан, ќонаќ та шаќыра алмады.
7.   ‡стеу ќандай сµйлем м‰шесі екенін аныќтањыз.
Оќты жањбырша жаудырды.	
А)Пысыќтауыш; В)Бастауыш; С)Толыќтауыш; Д)Баяндауыш; Е)Аныќтауыш.
8.  Стильдіњ аныќтамасын  табыњыз.
А)Кµркем  сµйлеу єдебі, мєнерлеп айту ж‰йесі; В)Сµйлей білудіњ жєне жазу мєнерініњ ќалыптасќан ж‰йесі; С)Сµйлей білу ‰шін ќолданылатын ќ±ралдар туралы ілім; Д)Жазу мєдениеті , кµне сµздерді ќолдану тєсілі; Е)Ауызша айту єдебі.
9.  Буынѓа д±рыс бµлінген сµзді аныќтањыз. 
А)Б±-лтты-лыќ; В)Б±лт-ты-лыќ; С)Б±л-тты-лыќ; Д)Б±-лт-ты-лыќ; Е)Б±-лт –тыл-ыќ.
10.    Орфография бойынша  д±рыс  жазылѓанын табыњыз.
А)Аќыйу; В)Ахию; С)Аќіиу; Д)Аќиу; Е)Аќию.
11.  Дефис арќылы жазылатын сµзді  кµрсетіњіз.
 А)Фотокµрме; В)Шањсорѓыш; С)Ќызкеліншек;      Д)Ќонаќжай; Е)Алтыбаќан.
12.  Сµз ќ±рамын, сµз  таптарын зерттейтін ѓылым  саласын  белгілењіз.
А)Фонетика; В)Синтаксис; С)Пунктуация; Д)Лексика; Е)Морфология.
13.  ‡тірдіњ ќойылу себебін аныќтањыз.
Уай, шіркін, єн деп осыны айт.
А)Бірыњѓай м‰ше; В)Ќаратпа; С)Одаѓай; Д)Еліктеу; Е)Ќыстырма.
14.  Туынды сын есімнен жасалѓан.
А)Ќ±рт-ќ±мырсќа; В)Апыл-ѓ±пыл; С)¦рмай-соќпай; Д)Жігіт-желењ; Е)‡лкенді-кішілі.
15.   «Ма», «ме», «ба», «бе» - шылауы ќандай грамматикалыќ т±лѓалармен сєйкес келеді, табыњыз.
А)Етістік ж±рнаѓы; В)Кµсемше ж±рнаѓы; С)Есімше ж±рнаѓы; Д)Рай ж±рнаѓы; Е)Болымсыз етістік ж±рнаѓы.
16.  Себеп баѓыныњќы сабаќтас сµйлемді табыњыз.
А)Ќарањѓы т‰сті де, ж±лдыздар кµріне бастады; В)Айтќандарыњ жаќќан соњ, алыс-жаќын тыњдайды; С)Олаќ µзгеге сенсе, µнерлі µзіне сенеді; Д)Т‰лкініњ ќызылдыѓы µзіне сор; Е) ¦лыњ  µссе, ±лыѓыњ.    
17.   Антонимдік ж±п ќайсысы, табыњыз.
 А)Ќ±мырсќа бел - жіњішке бел; В)Сєлем – сауќат; С)Бажа – абысын; Д)Аш – тоќ; Е)Аралас – ќ±ралас.
18.   Сµз аралыѓындаѓы кейінді ыќпалды табыњыз.
А)Бос шылбырды с‰йретіп ќайтесіњ?; В)Аќќу  ж‰зді  сызылып; С)Орманныњ  оњт‰стік тарапына жатады; Д)Кµк торѓын Кµкшетауды м±нар басќан; Е)Жиырма  бестерге келген  ќыз  екен.
19.   Деректі зат есмідер ќатарын табыњыз.
 А)Ауа,  жел; В)Аќыл, ес; С)Кµњіл, сезім; Д)Мектеп, аѓаш; Е)Ой, сана.
20.  Ыњѓайластыќ  жалѓаулыќтар ќатарын кµрсетіњіз.
 А)¤йткені, себебі, неге десењ; В)Мен (бен, пен), да (де, та, те), жєне, єрі; С)Сондыќтан, сол себепті; Д)Алайда, єйтпесе, єйтпегенде, біраќ; Е)Я, не, немесе, болмаса, біресе, єлде.

2 н±сќа
1. С±рау есімдігініњ 1 жаќта жіктелген т‰рін кµрсетіњіз.
А) Кімде?; В) Кімбіз?; С) Ќаншасы?; Д) Ќалай?; Д) Кімі?
2. Антоним сµздерді табыњыз.
А)‡стем-басым.; В) Ызаќор- шаќар.; С) ‡здік- создыќ.; Д) Жµндеу- б±зу.; Е)¦ялшаќ-±яњ.
3. Тек орыс тілінен енген сµздерде ќолданылатын єріпті кµрсетіњіз.
А) Ќ; В) Т; С) С; Д) К; Е) В
4.  ‡ндестік зањына баѓынбайтын ќосымшаларды кµрсетіњіз.
А) –атын,-етін.; В) –хана,-паз.; С) –ќан,-ген.; Д)-дыњ.-діњ.; Е) –шыл,-шіл.
5. Бейнелік маѓынаны бідіретін сµздерді табыњыз.
А)Ебелењ-ебелењ, селтењ-селтењ.; В)Аудандыќ, мейрамхана.; С) Тырс-тырс, д‰њк-д‰њк.; Д) Кейбір, єлдене.; Е) Отыр, жазѓыз.
6.  Шылау арќылы байланысты кµрсетіњіз.
А) Кµрген сайын с±райды.; В) Тойдыњ соњы.; С) Оќиѓаны зерттеу.; Д) Ќызметке т±ру.; Е) К‰міс білезік.
7.  Ќыстырма сµзге байланысты тыныс белгісі д±рыс ќойылѓан сµйлемді табыњыз.
А) Байќаймын- ол мені танитын адамѓа ±ќсайды.; В)  Д‰ниеде сірє сендей маѓан жар жоќ.; С)  Меніњ білуімше, ел бір заманда ќой баќќан сияќты.; Д)  Ењ єуелі: жайдаќ суѓа тењердіњіз.; Е)  Амал нешік келдім.
8.  ‡тірдіњ ќойылу себебін т‰сіндіріњіз.
 Біздер, жастар, ел сенімінен шыѓа білейік!
А)  Біріњѓай м‰ше; В)  Одаѓай.; С)  Оњашаланѓан айќындауыш; Д)  Ќыстырма сµз.; Е)  Ќаратпа сµз.
   9.Тєуелденіп барып септелген сµзді кµрсетіњіз.
А)  ¦ялмаѓан б±йырмаѓанды ішеді.; В)  Барѓа ќанаѓат ет.; С)   ¤лімнен ±ят к‰шті.; Д)   Ж‰регімніњ т‰біне терењ бойла.; Е)   Оќудан оралды.
10.  Т±раќты сµз тіркесін табыњыз.
А)  Тарлан ат.; В)  Аќќан ж±лдыз.; С)  Тарихи  м±ражай.; Д)  Табанынан таусылу.; Е)  Ењбекаќы тµлеу.
11.  Тура толыќтауышты тіркесті табыњыз.
А)  Ойында саќтаулы.; В)  Келгеніне риза болды.; С)  Ауылдан  келді.; Д)  Оны білгенін жасырды.; Е)  Ауданѓа барды.
12.  Біріњѓай м‰шелі сµйлемді табыњыз.
А)  Тыњда, дала, Жамбылды.; В)  Мен сендерге естіген єњгімелерімді кітап ќылып тартамын.; С)  Жел соќпай, ќ±с шуламай бєрі жым- жырт.; Д)  Дариѓа, домбырамды берші маѓан!; Е)  Д‰ниеде, сірє, сендей маѓан жар жоќ.
13.  Салаластыњ т‰рін ажыратыњыз. 
 ¤зініњ шираќтыѓында шек жоќ: аѓыны єжептєуір  судыњ  иіріміне ќойып келіп кетеді.   
А)  Себеп- салдар; В)  Т‰сіндірмелі.; С)  Кезектес.; Д)  Ыњѓайлас.; Е)  Талѓаулы.
14.  Жаќсыз сµйлемді  табыњыз.
А)  Б±ларыњыз б‰лдіршіндерге ‰лкен сыйлыќ.; В)  Досанныњ тауѓа ќайтадан барѓысы келді.; С)  Ауылдыњ малы балалап, айран шыќты аз- кµпті.; Д)  Асан ±йыќтап ќалды.; Е)  Ермек µте жаќсы оќиды.
15.  Тµл сµзді сµйлемді табыњыз.
А)  Бала жігіт б±йрыќты екі етпейтінін айтты.; В)  Єркім- єуелі µз ауылыныњ баласы.; С)  Б±л- ойланатын нєрсе.; Д)  Туѓан жер- алтын бесік.; Е)  «Білмеске сµзіњ ќор боп кетер»,- деген М. Дулат±лы.
16.  ХIV- XVI ѓасырлар аралыѓында µмір с‰рген ќазаќ шешендерін аныќтањыз.
А)  Майќы би.; В)  Абай, Ыбырай.; С)  Б. Адамбаев, С. Негімов.; Д)  Асан ќайѓы, Жиренше шешен.; Е)  Тµле би, Ќазыбек би, Єйтеке би.
17.   Ашыќ буынды сµзді табыњыз.
А)  Тар.; В)  Дара.; С)  шалќар.; Д)  Ж±мбаќ.; Е)  Кењ
18.  К‰рделі зат есімді табыњыз.
А)  К‰ндік.; В)  Жайдары.; С)  ¤неркєсіп.; Д)  С±лулыќ.; Е)  Малшы.
19.  Кµсемше ж±рнаќтарын табыњыз.
А)  -ар, -ер, -р; В)  -ќан, -кен.; С)  -ѓалы, -гелі.; Д)  -маќ, -мек.; Е)  -па, -пе.
20.  ¤здік есімдігін кµрсетіњіз.
А)  Атањыз.; В)  Єрќашан; С)  Бет- єлпет.; Д)  ¤зіњіз.; Е)  Т‰зу.

3н±сќа
 1. Болжалдыќ  сан  есімді  аныќтањыз.
А)  Отыз  шаќты   В)   Бір  жарым    С)   Он-оннан
Д)   Ќырыќ     Е)   Сегізінші
2.   Сілтеу  есімдігін  табыњыз.
А)  Сен    В)   Кім     С)   ¤зі   Д)   Мен  Е)   Осы
3.   «Тазалыќ – саулыќ  негізі, Саулыќ – байлыќ   негізі»  маќалыныњ  т‰йіні  неде,  табыњыз.
А) Батырлыќ В)   Ынтымаќ.  С)   Егіншілік. Д)   Денсаулыќ. Е)   Ас, таѓам.
4.    Жіктік  жалѓауыныњ  1-жаѓыныњ     ќосымшасын  кµрсетіњіз.
А)  -ды, -ді. В)   -сыњ, -сіњ. С)   -пыз, -піз.
Д)   -ѓан, -ген.  Е)   -ып, -іп.
5.    Сµйлеушініњ кµњіл-к‰йін білдіріп, ерекше єуенмен  айтылатын сµйлемді ќандай сµйлем дейді.
А)  Лепті сµйлем   В)  Хабарлы сµйлем  С)  С±раулы сµйлем  Д)  Б±йрыќты сµйлем Е)  Жай сµйлем
6.  Ол  бес  деген  баѓа  алды. Сµйлемдегі  тырнаќшаѓа         алынатын  сµзді  кµрсетіњіз.
А)   Баѓа.  В)   Бес.  С)   Ол.  Д)   Алды. Е)   Деген.
7.    С±раулы сµйлемді табыњыз.
А)   Мен жеті жастамын  В)   Меніњ атым – Ќожа 
С)   Ќош келдіњіз Д)   Ол ‰йде ме  Е)   К‰н суытты
8. Аныќтауышты  табыњыз.       Мен  б±л   єнгімені  инженерге  айттым.
А)  Айттым. В)инженерге. С) б±л. Д) Мен. Е) єњгімені.
9.     Маќсат пысыќтауышты  табыњыз.
А)   Ќасаќана. В)   Ертеде. С)   ¦ялѓаннан.
Д)   ¤ршелене. Е)   Б±л  жолы.
 10. Ќыстырма  сµзді  табыњыз.
А)   Жаќсы. В)   Оныњ  айтуынша.
С)   Ќош. Д)   Ќ±дай-аќ. Е)   Ќ±п.
        11. Сµйлем неден ќ±ралады, кµрсетіњіз.
А)   Ойдан   В)   Єріптен   С)   Сµзден
Д)   Буыннан  Е)   Екпіннен
12.  Жалањ сµйлемді табыњыз.
А)   Ит µлген жер В)  Талдыќорѓан  С)Сары жапыраќ
 Д)   К‰н шыќты  Е) Жаз
13.  Тура толыќтауыш ќалай жасалады, белгілењіз.
А)   Барыс септігі арќылы В)   Кµмектес септігі 
арќылы С)   Атау септігі арќылы
Д)   Табыс септігі арќылы  Е)    Ілік септігі арќылы
 14.  Ќысањ  дауысты  дыбыстар  ќатарын            табыњыз.
А)   Ы, І, И, Э.  В)   ‡, І, Э, Е. С)   І, Ы, ¦, ‡.
Д)   А, Ы, И, Ѓ. Е)   О, И, А, ¤.
15.   «Ќырыќтарда» - сан  есімніњ  ќай  маѓыналыќ  
        т‰рі  екенін  белгілењіз.
А)   Болжалдыќ  В)   Есептік.  С)   Бµлшектік.
Д)   Жинаќтыќ. Е)    Реттік.
 16. Тырнаќшаѓа  алынып жазылатын  жалќы  зат  
 есімдерді  кµрсетіњіз.
А)   Іле, Лепсі. В)   Ќараѓанды, Жетісу.  С)   Адай,       Балбырауын.  Д)   Амангелді, Аќбота.  Е)   Балќаш, Зайсан.
17.   Шаќыру одаѓай ќатысќан сµйлемді кµрсетіњіз. 
 А)   Шынында, ол ауырды. В)   Єжем сиырды «аухау-         аухау» деп шаќырды.  С)   Алаќай, аѓам келді.
Д)   Шіркін, мен ±шќыш болсам.
Е)   Ой! Сонда, ќалай болды?
       18.   Оќшау сµздер нешеге бµлінеді, кµрсетіњіз.  
А)   3   В)   1 С)   4 Д)   2  Е)   5
      19.Тыныс  белгілерін  д±рыс  ќою  ережелерініњ              жиынтыѓын  табыњыз.
А)   Фонетика. В)   Морфология. С)   Лексика. Д)   Синтаксис.  Е)   Пунктуация.
    20. Септеулік  шылауды  табыњыз.
А)   Тек. В)   Мыс. С)   Егер. Д)   Єйткенмен.
Е)   Арќылы.

  4  њ±сќа 
1. ‡ндестік зањыныњ неше т‰рі бар? 
 а) 4     в) 2     с) 1     д) 3     е) 5
2. Ќазаќ тілінде неше сµз табы бар екенін аныќтањыз. 
 а) 11    в) 9    с) 10    д) 7     е) 6     
3. Сµйлемніњ баяндауышы нешінші жаќта т±рѓанын аныќтаныз: Єрбір талапкердіњ оќуѓа т‰скісі келеді. 
 а) I жаќ     в) II жаќ     с) I жаќ, кµпше т‰рі
 д) III жаќ    е) II жаќ, сыпайы т‰рі
4. Шєкен Айманов ќандай мамандыќ иесі?
 а) єдебиетші     в) тарихшы    с) жазушы
 д) актер    е) аудармашы
5. "Ќой ауызынан шµп алмас" т±раќты сµз тіркесініњ синонимін табыњыз. 
 а) ±ялшаќ   в) ерке   с) жалќау   д) момын   е) ‰ндемес 
6.Шартты райдыњ ќосымшасын кµрсетіњіз.
 а) -ѓан, -ген   в) -а, - е   с) -ды, - ді   д) -ѓы,  -гі   е)  -са, - се
7. " Шєкірт" сµзініњ синонимін табыњыз.     
  а) м±ѓалім  в) оќушы  с) жолдас  д) ±стаз  е)  жетекші 
8. Салалас ќ±рмалас сµйлемніњ неше т‰рі бар?  
   а) 5   в) 6   с) 4   д) 7   е) 8
9. Ќарсылыќты салалас ќ±рмалас сµйлемніњ жалѓаулыќтарын кµрсетіњіз. 
  а) да, де, та, те, жєне, єрі.  в) біраќ, алайда, дегенмен
  с) не, немесе, єлде, яѓни  д) біресе, кейде, бєрде
  е)  себебі, µйткені, неге десењ 
10. Маќалды аяќтањыз.   Тµзім мен ењбек -   бєрін де ...
  а) толтырмаќ  в) айтпаќ  с) жењбек  д) ‰йренбек  е) апармаќ
11.  Жалѓаулыќсыз салалас ќ±рмалас сµйлемді табыњыз.  
   а) Биыл ауылда болдым жєне жайлаудаѓы аѓаларымныњ ‰йіне бардым. 
   в) Биыл ауылда болдым, біраќ жайлаудаѓы аѓаларымныњ ‰йіне бармадым.
   с) Биыл ауылда болмадым, соњдыќтан жайлаудаѓы аѓаларымныњ ‰йіне бара алмадым. 
   д) Биыл ауылда болдым, яѓни жайлаудаѓы аѓаларымныњ ‰йіне де барып ќайттым. 
   е) Биыл ауылда болдым, жайлаудаѓы аѓаларымныњ ‰йіне бардым.
12. Жинаќтау сан есімнен болып т±рѓан маќал - мєтелді кµрсетіњіз. 
   а) Ас - адамныњ арќауы.    в) Аѓайын - алтау, ана – біреу. 
   с) Ењбек ер ынталандырады.   д) Туѓан жердей жер болмас. 
   е)  К‰шіне сенбе, адал ісіне сен.
13. Тілдегі сµздердіњ т±тас жиынтыѓын зерттейтін ѓылым т‰рін айќындањыз: 
               а) Лексика   в) Морфология    с) Фонетика   д)     Синтаксис
   е) Сµз таптары 
14. Ќалау райда жазыњыз.  Мен ќазаќ тілін біл... кел...
  а) -ейін, -ді   в) -іп, -еді  с) -іп,  -генсіњ 
  д) -гім, -еді    е) -се, -ді
15. Жіктелген зат есімді кµрсетіњіз:
  а) Кµмектесіњіз   в) Жапыраќ  с) Мектебім
  д) Дєрігермін   е) Балањыз
16. Антоним  дегеніміз не? 
  а) Сµздіњ ауыспалы маѓынасы   в) Маѓыналары жуыќ сµздес) Маѓыналары ќарама -  ќарсы сµздер
        д) Біріккен сµздер  е) Айтылуы бірдей, маѓыналары єр    басќа сµздер 
17. Ќыстырма сµзі бар сµйлемді табыњыз: 
  а) Ќараѓым, оќуынды оќы. 
  в) Шіркін, аќын болсањ, осындай бол. 
  с) О, бєрекелді, µлењді жаќсы шыѓарыпсыњ!  
  д) Сіздікі, расында, д±рыс еді.  
  е)  Айналайын, мені кµшеден µткізші.
18. Болымсыз етістіктіњ ж±рнаќтары.:
  а) -ќы, -кі, ѓы, гі  в) -са, -се   с) -ды, -ді, -ты, -ті
  д) -а, -е, й  е) -ма, -ме, -ба, -бе, -па, -пе
19. Тµмендегі т±раќты сµз тіркесініњ д±рыс аудармасын табыњыз: Не успеешь оглянуться.  
  а) Кµз кµргені  в) Кµзді ашып ж±мѓанша 
  с) Кµзі ашылу   д) Бір шоќып, екі ќарау
  е) Кµз тоќтау
20. Мемлекеттік рєміздер ќай жылы ќабылданды:
 а) 1991 ж. в) 1993 ж. с) 1992 ж. д) 1990 ж. е)  1994 ж.

  5 њ±сќа 

1.  Басыњќы сµздіњ т±лѓасын белгілењіз.
Марат оќыѓан.
А)Сын есім; В)Есімдік; С)Есімше; Д)Ырыќсыз етіс; Е)Етіс.
2.   К‰рделі сµзді кµрсетіњіз.
А)Жаздыќ; В)Жаздай; С)Жаз; Д)Биыл; Е)Білім.
3.  Еркін сµз тіркесін табыњыз.
А)Баѓы жанды; В)Аќсаќ ќ±лан; С)Алпыс – жетпіс; Д)Ит µлген  жер; Е)Ќас ќаќќанша.
4.  ¤здік есімдігі ќатысќан сµз тіркестерін кµрсетіњіз.
А)¤нерлі жастар; В)¤зіміздіњ  балалар; С)Мектеп  оќушылары; Д)Ењбектеген  бала; Е)Кµњілді ќария.
5.  Ќосымшаныњ т‰бір сµзге д±рыс жалѓанѓан  т‰рін белгілењіз.
А)Грамі; В)Граммі; С)Граммы; Д)Грамми; Е)Грамы.
6.  Толыќтауыштаѓы ќатынастаѓы  сµз тіркесін табыњыз. 
А)Шаруаќор  адам; В)Ерте т±ру; С)Сауыќшыл жігіт; Д)Тебеген  ат; Е)Б±йымдарды сату.
7.  Жаќты сµйлемді табыњыз.
 А)Сауын биені онда апарып  байлауѓа болмайды; В)Сондай дµрекі мінездіњ керегі не?; С)Япыр-ай, Абайжан-ай!; Д)Енді ќорыќпаймын; Е)Єрнені білмек керек.
8.  Тµл сµзді сµйлемді кµрсетіњіз.
А) «Жаќсы сµз жараны да жазар» дегендей, балаѓа єке тєрбиесі керек; В) «Ќорѓансыздыњ к‰ні» єњгімесін оќиыќ; С) «Ќазаќ солдаты» романы  талданды; Д) «Ењбек адамды биікке  жетелер», - деді Аќн±р; Е) Ќазаќстан  Республикасыныњ  «Тіл туралы» Зањы шыќты.
9.  Кµнерген сµзді  табыњыз.
А)Мен  Біржан  к‰ннен-к‰нге  айќындалѓан,
 Кµкшетау дуанына дањќым барѓан; В)Ќарлыѓаштар єдемі ±я сала бастады; С)Жер-жерге ‰ндеухат жазылды; Д)‡йге кеше аѓайым келді; Е)Басќарма  м‰шелерініњ  жиналысы болды.
10.  К‰шейтпелі шырайлы  сын есімді табыњыз.
А)Пысыќтау бала; В)Аќшыл кµйлек; С)Тым жаќын; Д)Жап-жаќсы єњгіме; Е)Зор денсаулыќ.
11. Реттік сан есімніњ с±раѓын кµрсетіњіз:
 а) Кім? Не? в) Ќандай? с) Нешеу? д) Неше? Ќанша?
 е) Нешінші?
12. Елбасыныњ " Ќазаќстан - 2030" Жолдауы ќашан жарияланды: 
 а) 2005 ж.  в) 2000 ж. с) 1996 ж. д) 1997 ж. е) 1999 ж. 
13. Заттыњ іс - ќимылыныњ мезгілін, мекенін, жай - к‰йін білдіретін сµздерді ќалай атайды?
 а) Сын есім  в) ‡стеу  с) Етістік  д) Сан есім  е) Зат есім 
14.Берілген сµздер ішінен синонимдік ќатарды табыњыздар: 
 а) Белгілі, атаќты, атаулы в) Єдемі, жаќсы, ±зын 
 с) Тез, жылдам, баяу  д) Білімді, аќылды
 е) Таза, жарыќ, ‰лгілі
15."Ќуану" деген маѓынаны білдіретін фразеологизмді кµрсетіњіз.
 а) Ж±мѓан ауызын ашпау  в) Тас ж‰рек  с) Бетінен от шыѓу
 д) Ж‰регі жарылу е) Кµз ілмеу
16. "Жања сµздер" сµзініњ д±рыс аудармасын табањыз:
 а) Крылатые слова в) Неологизмы с) Устаревшие слова
 д) Термины е) Многозначные слова 
17.  Жаќсыз сµйлемді ажыратыњыз: 
 а) Оныњ ќайта жазѓысы келмеді.  в) Ол сабаѓын оќыды. 
 с) Оќушылар сайысќа дайындалуда. д) Мен кітапханаѓа бара жатырмын. е) К‰зде жањбыр жиі жауады. 
18. Жай сµйлемніњ т‰рін аныќтаныз:                                    Жиналыс аяќталды    
 а)  Толымсыз  в)  Жалањ  с)  Жайылма   д)  Атаулы
 е)  Жаќсыз
19. Себеп - салдар салалас ќ±рмалас сµйлемніњ жалѓаулыќтарын айќынданыз: 
 а)  да, де, та, те, жєне, єрі  в)  сондыќтан, себебі, µйткені 
 с)  біраќ, алайда, дегенмен  д)  біресе, кейде, бірде 
 е)  не, немесе, я, єлде 
20. Жазылуы мен айтылуы бірдей, маѓыналары т‰рлі сµздер ќалай аталады:
 а) Антоним  в) Синоним  с) Омоним  д) Полиссимия
 е) Фразеологизм 
  6 њ±сќа 

1. Т±раќты  тіркесті  табыњыз.
 А)   Ќала  мен  ауыл  арасы. В)   Алты  ќанат  
 аќ  ‰й.  С)   Кµпке  тараѓан  єн.  Д)   Ќас  пен кµз арасында.  Е)   Ел  арасында.
2. Жаќсыз  сµйлемді  табыњыз.
А)  Марат  ж‰гіріп  кетті. В)   Аяѓын  аспаннан келтіру. С) Оларѓа  келуге  болмайды.
Д)   Аќ  жейделі  бала. Е)   Жаз.
3. Ќарсылыќты  салаластыњ  
       жалѓаулыќтарын  табыњыз.
А)   Жєне, єрі, да, де.  В)   Сондыќтан, себебі, µйткені, сол  себепті.  С)   Біраќ, сонда да, дегенмен, алайда.  Д)   Бірде, біресе, кейде.
Е)   Немесе, яќи, я, болмаса.
4. Д±рыс ќ±растырылѓан сµйлемді табыњыз.
А)   Жауып т±р ќар далада.  В)   Мен Павлодар ќаласында т±рамын. С)   Бар сеніњ екі аѓањ.
Д)   Болып істейді меніњ єкем инженер.
Е)   Мектеп жанында сіздіњ ‰йіњіз.
5. Дерексіз зат есімді табыњыз.
  А)   Ќ‰с   В)   Тамаќ.   С)   ¤сімдік.   Д)   Жылќы    Е)   Талап.
6. Антоним сµздерді табыњыз.
  А)   ‡рпию- ербию.   В)   Ќарау-кµру.
  С)   Т±нжырау-жадырау.   Д)   Шабу- ору.
  Е)   Жанды- жаќты.
7. Б±йрыќты сµйлемді табыњыз.
   А)   Д±шпанѓа тастай ќатты бол.   В)   Тіл- сарќылмас ѓылым.   С)   Кµп алѓысы кµгертер.   Д)   Аќылды адам айтќызбай біледі.   Е)   Япырмау, ќайда сол к‰ндер.
8. Ќаратпа сµзі бар сµйлемді табыњыз.
А)   ¤ркеніњ µссін, балам! В)   Бєрекелді, ±лы сµз!  С)   Сµз жоќ, таѓы келеміз.
 Д)   Ќап, мынаныњ айтќаны-ай!
   Е)   Байлыќтыњ  атасы – ењбек, анасы – жер.
9. Сызыќша ќай жерде ќойылатынын аныќтањыз.
А)   Ќыстырма сµзден кейін  В)   Бірыњѓай м‰шелердіњ арасында  С) Одаѓай сµзден кейін Д)   Атаулы сµйлемнен кейін
Е)   Бастауыш пен баяндауыш арасында
10. Жай  сµйлемді  кµрсетіњіз.
А)   Сырын  жасырмау  В)   Тањ  сібірлеп  атты.
С)   Ауылдыњ  малы. Д)   Жаздыњ  жайлы  к‰ні еді, мен  кµрші  ауылѓа  барѓанмын.  
Е)   Тон  пішер.
    11. Мекен ‰стеуді табыњыз.
А)  Осынша.; В)  Тµмен.; С)  Бекерге.; Д)  Єзер.; Е)  Кеше.
12.  Сµйлемніњ айтылу маќсатына ќарай бµлінуін аныќтањыз.
А)  Салалас, сабаќтас, аралас.; В)  Жай, к‰рделі, кµп баѓыныњќылы.; С)  Хабарлы, с±раулы, лепті.; Д)  Толымды, толымсыз, жайылма.; Е)  Жаќты, жаќсыз, атаулы.
13.  Таѓы басќа, таѓы сол сияќты деген тіркестерді ќысќартып жазѓанда, єрбір єріптен кейін ќойылатын белгіні кµрсетіњіз.
А)  Ќос н‰кте.; бВ)  Н‰ктелі ‰тір.; С)  Кµп н‰кте.; Д)  Н‰кте.; Е)  ‡тір.
14.  Сµйлемніњ ќай стиль т‰ріне жататынын аныќтањыз.
 Туу, ит- ай...Сонша ±мытпай ж‰р бєрін.
А)  Ѓылыми стиль.; В)  Ауызекі сµйлеу.; С)  Кµркем єдебиет.; Д)  Публицистикалыќ.; Е)  Іс- ќаѓаз стилі.
15.   Ќай сµзде « аќ» сµзі бµлек жазылады.
А)  Аќ (ниет); В)  аќ (ќала); С)  аќ (иќат); Д)  аќ (ќу); Е)  аќ (с‰йек)
16.   Жалањ сµйлемді кµрсетіњіз.
А)  Рахмет к‰лді, ќуанды.; В)  Мен елдіњ елшісімін.; С)  Біздіњ заманымыз ќандай екен?; Д)  Талай сырды аќтардыќ.; Е)  Ќазаќтыњ  осынысы ±найды.
17.  Есім сµзден болып т±рѓан баяндауышты сµйлемді табыњыз.
А)  Шопан б±ѓан да жауапты еді.; В)  Б±л жазушыныњ байќаѓыштыѓын кµрсетеді.; С)  Ќайыњ- к‰й тањдамайтын аѓаш.; Д)  Кµрмес- т‰йені де кµрмес.; Е)  Болат ќайнауда шыныѓады.
18.  «Біріншіден, екіншіден» деген ќыстырма сµздердіњ маѓынасын аныќтањдар.
А)  Маќ±лдау.; В)  ¤кіну.; С)  Сендіру.; Д)  Ой тєртібі.; Е)  Кµњіл- к‰й.
19.  Сµйлемдерден омоним сµздерді табыњыз.
А)  Театрѓа жастар кµп келді.; В)  Меніњ басым ауырады. Бас ауырса, дєрі ішу керек.; С)  Кµктем ерте шыќты. Ол кµктемде ауылына барады.; Д)  Б‰гін кеш ояндыќ. Б‰гін емтихан болады.; Е)  Кеш кµњілді µтті. Ќателігімді кеш.
20.  Бірге жазылатын сµздер ќатарын кµрсетіњіз.
А)  ¦лы тау, тіл білімі.; В)  ¤нер кєсіп, арамы адам.; С)  Баян ауыл, жєрдем беру.; Д)  Бас ќосу, ќол басшы.; Е)  К‰н баѓыс, т‰йе ќ±с.

ІІ. Дењгейлік тапсырмалар

Негізгі жєне туынды зат есім.
І-дењгей
І.   1. Тµмендегі сµздерді оќындар.
   Омар, µрен, озат, оќу, µмір, µлке, жол, кµйлек, сµз, µлењ, µсиет, µзен, µлке.
     2. Туынды зат есім жаса
35-жаттыѓу. Сµйлемдерді кµшіріп жазыњдар. Негізгі зат есімніњ астын сыз.
ІІ.   Оюшы - єр т‰рлі µрнек ‰лгілерін жасаушы. Сырмаќ, текемет, т±с киіз сияќты ‰й жићаздарына ою ойып, µрнек салатын шебер. Халыќ м±ндай адамдарды оюшы деп атаѓан.

ІІ дењгей
І.   1. Г‰л, кеш, оќу, м±ѓалім, µнер, єдебиет, кµркем, шындыќ, ж±лдыз, адамгершілік, кітап, кітапхана.
     2. Туынды зат есім тауып жаз.
ІІ. 1. Б‰гін, аспан, жер, к‰н, т‰н, ‰йрек, ќаз, ¦лтай, пєтер, µшіргіш, ілгіш, єнші, ер, б±лб±л, Отан.
    2. Туынды зат есімнен сµйлем ќ±ра.

ІІІ дењгей
С±раќќа жауап жаз. Сµз ќ±рамына талда
                                          
           Б±л кім?                                                        Б±л кім?
«М±ѓалім» сµзінен бірнеше негізгі зат есім ойлап жаз.

Сын есім

І дењгей
1. Сµйлемдерді кµшіріп жазыњдар.
    Кµктемніњ шуаќты к‰ні еді. Тµњірек жайќалѓан кµкмайса. Халыќ жасыл алањѓа жиналѓан.
2.  Орта бойлы жігіттіњ єскери кµйлегі, басында шошаќ тµбелі ќалпаѓы бар.     Оныњ жанындаѓы с±њѓаќ бойлы, жалањбас аќ сары жігіт аќ жейде, с±р пиджак, ќара шалбар киген.
3. Ќара єріппен жазылѓан сµздерді байланысып т±рѓан сµздерімен ќоса атањдар.
    Ќандай? деген с±раќќа жауап беретін сµздерді тауып, астын сызыњдар.

ІІ дењгей
1.
      1. Кµп н‰ктеніњ орнына керекті сµзді ќойып кµшіріњдер.
          Кµктемде к‰н ... болады. Далада ... шµптер µседі. Адамдар ... киім киеді.
    Керекті сµздер: жылы, кµк, жењіл
 2. Ќойѓан сµздеріњніњ астын сызыњдар.

 3. Тµмендегі сµздердіњ ќатарын ќандай? деген с±раќќа жауап беретін сµздермен толыќтырып жазыњдар.
      ‡лгі: Ќандай кітап? Ќызыл кітап.
               Кітап, ќалам, дєптер, ќарындаш, альбом.
Заттыњ т‰р – т‰сін білдіретін бірнеше сµз атањдар.

ІІІ дењгей
Сµздерді топтап жазыњдар:
Заттыњ т‰сін білдіретін сµздерді бір топќа жазыњдар
Заттыњ дємін білдіретін сµздерді екінші топќа жазыњдар
Ќызыл, ащы, аќ, тєтті, кµк, ќышќыл, ќара, дємді, сары, ќоњыр
Ќандай? с±раѓына жауап беретін сµздерге заттыњ атын білдіретін сµздерді ќосып айтыњдар.
Осы сµздерді ќатыстырып, сµйлем ќ±рањдар.
‡лкен бµлме, биік терезе, ж±мсаќ орындыќ, аќ кµйлек, ќызыл галстук, кµк ќалам.

Етістік 
Маќсаты: Оќушыныњ етістік жайлы білімін тексеріп, пысыќтау.
І-тапсырма
І дењгей
1. Мєтінді кµшіріп жазыњдар
    Аулада бір топ бала ойнап ж‰р. Олардыњ ќасына Ќанат келді. Ќолында ойыншыќ машинасы бар. Ермек жеке ойнап ж‰р. Оныњ жанына Болат келді. Ол ќ±м кранын берді. Енді барлыѓы бірігіп ойнады.
2. Дара етістіктіњ астын бір, к‰рделі етістіктіњ астын екі сызыќпен сыз.
3. 17-жаттыѓу. Кµп н‰ктеніњ орнына ќимылды біодіретін сµздерді ќойып, сµйлемдерді аяќтањдар.
    Кµктем ... Ќар... Жер ... Жањбыр ... Найзаѓай ... Аѓаштар ...
Керекті сµздер: еріді, келді, кµгерді, жарќылдады, жауды, г‰лдеді.

ІІ дењгей
25-жаттыѓу. 1. Тµмендегі сµздерді маѓынасына ќарай орналастырып, сµйлем ќ±растырыњдар.
Етікші, малшы, аспаз, егінші.
Етік, малѓ тамаќ, егін.
Тігеді, баѓады, пісіреді, егеді.
Ќ±растырѓан сµйлемдеріњді дєптерлеріње жазындар.
Мына сµздерге ж±рнаќтарѓа жалѓап жаз:
Сап, г‰л, жыр, арќа, бас, сурет, µр.
Ќандай етістік жасадыњ? Ереже.

ІІІ дењгей
Болымды етістікке 2 сµз ойлап жаз
Болымсыз етістікке ойлап жаз, сµйлем ќ±рањдар.
С±раќтарѓа жауап бер: Етістік дегеніміз не? Ол ќандай с±раќтарѓа жауап береді?

ІІ- тапсырма
І дењгей.
 1) Мына сµйлемдерден етістіктерді тап.
     Меніњ апам тігін фабрикасында істейді. Фабрикада оны бєрі ќ±рметтейді, баѓалайды. Сабаќ саѓат сегізде басталады. Оќушылар мектепке келеді. 
 2) Етістіктерге –ма, -ме, -ба, -бе, -па, -пе. Ж±рнаќтарын жалѓап болымсыз етістіктер жаса. 
     Жат, с‰рт, шыќ, бар, же, ќаз, оќы, сал.
ІІ дењгей.
 1) Сызба бойынша болымсыз етістіктерді пайдаланып сµйлем ќ±ра.
 2) Кµп н‰ктеніњ орнына жоќ, емес сµздерді ќойып, кµшіріп жазыњдар.
    Ол мені к‰ткен ...
    Єсет базарѓа барѓан ...
    Болат жолдасына хат жазар ...
    Теледидар сµйлейтін ...
 ІІІ дењгей. 
    1) Сµйлемді аяќта.
    А) Еріншектіњ, ертењі ....
    Є) Ешќашан µтірік ...
    Б) Ењбек етсењ, ...
    В) Д±шпанѓа тастай ќатты ...
    Г) Досыња балдай тєтті ...
    2) Асан ќайѓы мен Ќорќыт ата жайлы шаѓын шыѓарма.

ІІІ-тапсырма
І дењгей. 

1) Етістіктерді ќойып жаз.
   1.  Ењбек етсењ ...
        ... ќарыњ тіленбей.
   2.  Еріншектіњ, ертењі ...
   3.  Ешќашан µтірік ...
   4.  Ќар жауып ...

    ІІ дењгей.

 Етістікке µткен шаќ жалѓауларын жалѓа
    1. Анам кеше Алматыѓа кет ...
    Біздіњ сыныптыњ оќушылары темір сыныѓын жина ... Сабаќ саѓат сегізде бастал... Ата – аналар концертке риза бол...
    2. Сµйлемді д±рыс ќ±рањдар.
   А) Ќаласы, біздіњ, халыќтыњ, ќасиеттері, Т‰ркістан, жері. 
   Є) Туѓан, Єбу-Насыр єл-Фараби, ќаласында.

   ІІІ дењгей. 

 Тањдаѓан таќырып бойынша єњгіме ќ±ра, етістіктердіњ астын сыз.
    1) Меніњ ќалам
    2) Меніњ досым
    3) Меніњ елім

ІV-тапсырма

І дењгей.

1) Мына сµздермен етістіктерді ќатыстырып, сµйлем ќ±ра.
Тєуелсіздіктіњ, єн ±ранныњ, туыныњ мерей той, 10 жыл, Ќазаќсытан, рєміздер, Астанаѓа, мемлекет.
          2) Сызба бойынша сµйлем ќ±ра.
А) 		  		, 		 		.
Є) 		 		, 		 		 		.   

ІІ дењгей.

     1) Мына етістіктерге –ма, -ме, -ба, -бе ж±рнаќтарын жалѓап, болымсыз етістіктер жаса.
     Жат, с‰рт, ж‰р, отыр, ал, кел,бар.
     2) Б‰ркіт- ќыраѓылыќ пен кендіктіњ жєне еркіндіктіњ белгісі. Тудаѓы барлыќ бейнелер алтын т‰спен боялѓан.

  ІІІ дењгей. 
     Мына таќырыптарѓа єњгіме жаз
    1) Ресми мекемелер
    2) Мемлекетіміздіњ астаналары
    3) Меніњ елм- туѓан жерім.

Таќырыбы: ¤ткен таќырыпты ќайталау.

Маќсаты: Оќушыныњ µткен таќырыптардан алѓан білімін тиянаќтау, к‰нделікті сабаќта ќолдануын тексеру.

     І дењгей. 

1) ¤ткен шаќ ж±рнаќ жалѓауларын ќойып сµйлемді кµшіріп жазыњдар.
     Мен тапсырманы ‰йде орындадым.
     Сµздіњ т‰бірін тап.
      Отырды, отырдыњ, отырдым,.
      Ќызды, ќыздар, ќызѓа
     2) Сµйлемді кµшіріп жазып, сµздердіњ т‰бірініњ астын сыз.
     Біз жазды жаќсы µткіздік. Жазда демалыс µте ќызыќты µтті.
  
    ІІ дењгей.

     1) Мына сµздерді септе.
                     І н±сќа                                         ІІ н±сќа
                       ¤зен                                               Кµл
  
   ІІІ дењгей. 

   Мына сµздермен сµйлем ќ±ра.
   ¦лттыќ ойындар, µжеттік, адамгершілік, батылдыќ, ќажет етеді, шыныѓу, тєрбие ќ±ралы.

Таќырыбы: Сµз ќ±рамы

     І дењгей. 

     1) Сµздерді кµшіріп жазыњдар. Т‰бір мен ќосымшаныњ арасын сызыќшамен бµліп жазыњдар
     Таудай, достыќ, к‰згі, ќ±лыншаќ, астыќ, етікші, ќазды, берді‰ г‰лдер, ќасќыр, аулада, кµкшіл, бесінші, айлыќ, ќ±ймаќ.
     2) Тµмендегі сµздерге кµптік жалѓауын жалѓандар.
    Ќаз...       кµл...           тау...           терек...       ќ±с...        есік...
Т‰бір сµздерге ж±рнаќтардыњ тиістісін ќосып, туынды т‰бір жаса.
    Адал, бес, оќу, ж±мыс, дос, к‰й.

    ІІ дењгей.

    1) Мына сµздердіњ т‰бірін ажыратып жаз
     Білім, сызыќ, оќушы, достар, ќаламдар.
    2) Керуеншілер, Оќушылар, Ж±мысшылар сµздерін ќ±рамына талда

   ІІІ дењгей. 

 Мєтінді єрі ќарай жалѓастыр. Мєтінге ат ќой.
Ќайрат пен Талѓат µзенге барды. Оларѓа Талѓаттыњ иті ерді. Балалар ќармаќ салды. 
Ќайрат ‰ш сазан ±стады. Талѓат ‰ш сазан, бір жайып ±стады. Балалар к‰н бата ‰йлеріне келді.
Балыќ сµзінен бірнеше т‰бірлес сµз жаса.

Таќырыбы: К‰рделі сµздер

     І дењгей. 

     1) Сµйлемдерді кµшіріп жазыњдар. Біріккен сµздерді тап.
     Ќаракемер-Кµктерек ауданында ќарасты ауыл. Ауылдыњ ортасын Ќарасу µзені кесіп µтеді. ¤зенніњ бойы-баќша. Сап-сры к‰нбаѓалар т±р. Асќабаќтар дµњкейіп-дµњкейіп жатыр. 
     2) Біріккен сµз ќ±рамындаѓы т‰бірлердіњ арасына ќосу белгісін ќойып жазыњдар.
     Айнаб±лаќ, ќосаяќ, Тескенсу, Итм±рын, тасбаќа, балм±здаќ аќќу, аќбµкен, шањсорѓыш.
     3) Тµмендегі сµздерге керекті сµздер ќойып, ќос сµздерге айналдырып жаз.
         К‰ні-                                -санда                                 жалт-
         ‡лкен-                             -шаѓа                                  сарт-

    ІІ дењгей.

     1) Тµмендегі ќос сµздерді ќатыстырып, сµйлем ќ±рап жаз.
     Тырс-тырс, гу-гу, тез-тез, ќап-ќара
    2) Біріккен сµзбен аталатын µздеріњ білетін жер-су аттарын жаз. Кісі аттарын ќатыстырып ‰ш сµйлем ќ±ра

   ІІІ дењгей. 
     1) Ќысќарѓан сµздерді толыќ жаз 
           Б¦¦, АЌШ, МАИ 
     2) Ішінде ќос сµз кездесетін маќал немесе ж±мбаќ жаз.
ІІІ. Ќазаќ тілінен жаттыѓу тапсырмалары
 
Зат есім

1-жаттыѓу. Келесі сµздерге кµптік жалѓауды ќосыњдар.
Пышаќ, балыќ, тамаќ, дєрігер, оќушы, ќонаќ, ќ±с, мал, аудан, ќала, ел, дастан, адам, су, калам, мєтін, маќал, ќарѓа, µзен, µлењ, той, к‰н, кµл, дєптер,сен,септік,кесте,таќта.
2-жаттыѓу. Н‰ктеніњ орнына тиісті жіктік есімдіктерді ќойыњдар.
1...........аѓасы аулада отыр. 2....... єкењ дєрігер ме? 3........ тєрелкењіз ќайда?  4 ....... кесеміз нешеу? 5. ....... аќшасын жіберіњіз. 6. .......ќасыѓыњды берші

3-жаттыѓу.  Ілік септіктіњ  жалѓауларын ќойыњдар.  
Дєптер... беті, ‰й... терезесі, Анар... єкесі, Абылай... бµлмесі, ќыз... суреті, Абзал... кілемі, Абай... µлењі, Виктор... кµршісі, Ораз... дєптері, Жанар... оќулыѓы, Єсел... жолдасы, Ажар... єжесі, Евгений... ќарындашы, Валерий... керуеті, ауыл... адамы, Орал... жатаќханасы, Айг±л... мінезі, Жањыл... баласы, ќыз... шашы, базар... баѓасы, ‰стел.... аяѓы.

4-жаттыѓу. Ілік септіктіњ жалѓауын ќойыњдар.
Орындыќ......  аяѓы. М±рат....    сабаѓы, кітап......авторы,Жаннат....єкесі, оќулыќ.....беті,Зейнеш.......апасы,Ќарлыѓаш......ж±мысы,Канат.....м±ѓалімі, сынып..... есігі, мекткп......  сыныптары, Шымкент...... кµшелері, институи..... аты, Азат...... жолдасы, ж‰рек.... оты, Айдос.....сµзі, Берік....... кењесі, Болат...... досы, дєптер..... беті, Анар......шашы, ауыл...... адамы, Айг‰л..... мінезі, базар...... баѓасы, Жанар..... оќулыѓы, Абай...... µлењі.

5-жаттыѓу.  Тиісті  жалѓауларды ќойыњдар.
Меніњ єке....  жаќсы адам.   Оныњ бес немере.....  бар. Олардыњ екеу..... ќыз. Бізді ата..... – оќытушы. Сеніњ ата..... ќандай адам? Сіздіњ єке...... кім?

1-жаттыѓу. Ќос сµздерді теріп жазыњыздар жєне оларѓа сµйлем ќ±растырыњыздар.
      
Ата – ананыњ ќадірін, балалы болѓанда білерсіњ,
Дос – жаранныњ ќадірін, жалалы болѓанда білерсіњ.
                                                                           Маќал

2-жаттыѓу. Ќос сµздердіњ д±рыс – ќатесін ажыратып жазыњыздар.
 
            Ата –ана, ауыл – жануар, кµрші – ќолањ, оќу – білім, бау – баѓбан, к‰ндіз – т‰ні, орысша – ќазаќша, аман – есен, хал – саулыќ, салт – дєст‰р.
 
Д±рысы	Ќатесі	
Ата - ана	Ауыл - жануар	

 	 	
 
3- жаттыѓу. Ќос сµздерді пайдаланып, сµйлем ќ±растырыњыздар.
 
            Ќ±рбы – ќ±рдас, бес – алты, ары – бері, ќызыл – сары, б‰гіњ – ертењ.
 
Тест с±раќтарына жауап беріњіздер.
 
1. Ќос сµзді табыњыздар.
а). Екібаст±з        
є). аспан           
б). жол – жµнекей
 
2. Ол ‰йге барар _________ білмейді.
а). бармасын       
є). жерін           
б). жолды
 
3. єр елдіњ µз єдет ________ бар.
а). салты
є). ѓ±рпы          
б). жолы
 
4. Д±рыс сµйлемді табыњыздар.
а). Ол атасын – анасын ќ±рметтейді.
є). Ол атасын – ана ќ±рметтейді.
б) .Ол ата – анасын ќ±рметтейді.
 
5. Д±рысын табыњыздар.
а). достар – жарањдар
є). дос – жарањдар
б). достар – жарањ
 
1 – жаттыѓу.  –шы/-ші ж±рнаќтарымен зат есім жасањыз .
 Ањ , єдебиет , би, егін , ем , ж±мыс , «ќобыз , мал .
 
2 – жаттыѓу.  –лыќ/-лік, -дыќ/-дік, -тыќ/-тік ж±рнаќтарымен басќа зат есім жаса.
   Дос , жолдас , жазушы , бала , ќала , єке, аѓа , ана .
 
3 – жаттыѓу.  Кµп н‰ктеніњ орнына тиісті ж±рнаќтардыњ бірін ќойыњдар.
 
1.Сєрсенніњ єкесі – ањ ... , аѓасы – жазу ... , µзі – оќу ... . 2. Меніњ єкем – балыќ ... , аѓам – ќой..., апам – сату... .  3.Біздіњ дос...мыз берік. 4.Ол маѓан жолда... кµмек кµрсетеді. 5. Олд ќазір ќала... болды. 6. Ол менімен ќызмет... . 7.Біз олармен жер...піз. 8.Сіз маѓан єке... ќамќорлыќ кµрсеттіњіз.

4- жаттыѓу.  Жіктік жалѓауды ќосындар.
 
            Мен Абзал ... . Біз егіз ... . Мен м±ѓалім ... . Біз дєрігер ... . Мен жігіт ... . Мен ќазаќ ... . Мен жалќау ... . біз орыс ... . Мен жалѓыз ... . Мен биолог ... . Біз осында ... . Мен елуде ... . Біз ќыз ... . Біз ‰лкен ... . Біз жас ... . Біз бай ... . Мен ж±лдыз ... . Біз оќытушы ... . Біз к‰шті ... . Мен бірінші ... . Мен жаман ... . Мен инженер ... . Мен кішкентай ... . Біз жаќсы. Біз отыз ... . Мен шаштараз ... . Мен Ораз ... . Мен студен ... . Мен ќонаќ ... . Мен геолог ... . Біз еркек... . Мен єйел ... . Мен д‰нген ... . Біз кєріс ... . Біз балалар ... . Мен адам ... . Біз отызда... .

5- жаттыѓу. Сµйлемдерді аяќтањыз.
 
            Мен м±ѓаліммін, сен ... . Мен ќазаќпын, сен ... . Ол ‰лкен, сендер ... . Біз отыздамыз, сендер ... . Сен ќаладасыњ, ол ... . Ол єжесінде, сіз ... . Мен Алматыдамын, сендер ... . Бала сабаќта, мен ... . Сендер ‰йдесіњдер, олар ... . Мен д‰кендемін, сен ... .

6- жаттыѓу. Орыс тіліне аударыњыз.
 
       Біз шєкіртпіз. Мен инженермін. Олар д‰кенде.  Сендер оќушысыњдар.  Біз кезекте біріншіміз. Мен оќутышымын.  Сіздер б‰гін ‰йдесіздер. Сендер жалќаусыњдар.  
Дариѓа  - филолог. Сіз орыссыз. Олар ‰лкен. Мен ќазаќпын. Біз американдыќтармыз. 
Сіз ќаталсыз. Сіздер ауылдассыздар.

7- жаттыѓу. Кµп н‰ктеніњ орнына жіктік жалѓаулардыњ бірін ќойып жазыњыз.
 
        Мен Альберт... . Мен Германиядан... ,  Дюссельдорф ќаласынан... .  Мен неміс... . Мамандыѓым бойынша  мен дєрігер..., біраќ фирмада ж±мыс істеп ж‰р... .  Мен отызда..., біраќ єлі ‰йленбеген... .  Меніњ ќолым тимейді, µйткені мен тањертењнен кешке дейін ж±мыста... .  Ал сіз кім... , ќай жерден... ?

8- жаттыѓу. Сµйлемдерді толыќтырыњыз.
        Мен Ќазаќстаннан... , ол ... .  Сіз м±ѓалім... , мен ... . Сен мында... , олар ... .  Біз ‰йде... , олар ... .  Сен кішкентайсыњ, мен ... .  Сіздер ќаладан... , біз ... .  Сендер тµртінші... , біз ... . 
Біз жаќсы... , ол ... .  Мен жиырма ‰ште... , сіз ... .  Сіз ‰йленген... , біз ... .
 
                                                          Жаттыѓу ж±мысы.

№	

Мысалдар	Жіктік жалѓау	Кµптік жалѓау	Септік жалѓау	Тєуелдік жалѓау	Ж±рнаќ	
		А	Є	Б	В	Г	
1	Балам	 	 	 	 	 	
2	Кітаптыњ	 	 	 	 	 	
3	Оќушы	 	 	 	 	 	
4	М±ѓаліммін	 	 	 	 	 	
5	Ќалада	 	 	 	 	 	
6	Доссыњдар	 	 	 	 	 	
7	Ќ±стар						

І V. ¤здік ж±мысы 
І-н±сќа

Маќсаты:   алѓан білімін тексеру  

1 тапсырма.  Берілген сµздерді   жіктењіз:
Тігінші, маман
 
2.тапсырма. Тест с±раќтарына жауап беріњіз.  
1. Дауысты дыбыстардыњ ерінніњ ќатысына ќарай жіктелетін т‰рлерін кµрсетіњіз.
А) жуан, жіњішке    В) ќысањ, ашыќ    С) ‰нді, ±яњ    Д) еріндік, езулік    Е) ќатањ, ±яњ 
2 Ќазаќ тіліне тєн дауысты дыбыстары бар сµзді кµрсетіњіз.
А) мемлекет     В) отан     С) саудагер     Д) кµзілдірік     Е) достар 
3. Ќай дауысты дыбыс єрі жуан, єрі ашыќ , єрі еріндік болатынын белгілењіз.
А) и.     В) у.     С) а.      Д) о.     Е) ы.
4. Т±йыќ жєне бітеу буындары бар сµзді кµрсетіњіз.
А) Ѓарыш.     В) К‰н.     С) Кеше.     Д) Ай.     Е) Аспан.
5. Буынѓа ќате бµлінген сµзді табыњыз.
А) Ќ±-мырс-ќа.    В) Жо-лау-шы.   С) Ад-ам.    Д) Жа-рай-сыњ.     Е) Ќа-йыќ.
6. Киім тігумен айналысатын адамды белгілењіз.
А) Тігінші.     В) ¦ста.     С) Хатшы.     Д) Басшы.     Е) М±ѓалім.
7. Асыл тастармен ж±мыс істейтін адамды белгілењіз.
А) ¦ста     В) Зергер     С) Дєрігер     Д) М‰сінші     Е) ¦стаз    
8. Ќай т‰бір сµзге ќосымша д±рыс жалѓанѓанын кµрсетіњіз.
А) К‰йшы.     В) Ќобызші.     С) Домбырагер.     Д) Биші.     Е) Сауынші.
9. Сын есім нені білдіретінін кµрсетіњіз.
А) Заттыњ атын      В) Заттыњ іс-ќимылыныњ мекенін     С) Заттыњ іс-ќимылыныњ мезгілін             Д) Заттыњ ќимылын     Е) Заттыњ т‰р-т‰сін 
10. Бµлшектік сан есімді атањыз.
А) Жеті.    В) ‡штен бір.     С) Біреу.     Д) Тµрт.     Е) Бесінші.
11. Сан есімніњ с±раќтарын табыњыз.
А) Кім? Не? Кімдер? Нелер?    В) Не істеді? Не ќылды?    С) Ќанша? Неше? Нешінші?     Д) Ќалай? Неге?    Е) Ќайтіп? Неістеп отыр?  
12. Сан есімніњ  маѓыналыќ  топтарын кµрсетіњіз.
А)Негізгі,туынды.  В)Есептік,реттік.   С)Сапалыќ ,ќатыстыќ .   Д)Жалпы,жалќы.   Е)Жіктеу, сілтеу. 
13. I жаќта ќолданылатын жіктеу есімдігін кµрсетіњіз.
А) Мен, сендер.   В) Сен, біз.   С) Мен, біз.   Д) Сіз, сендер.   Е) Ол, олар.    
14. К‰рделі  етістікті табыњыз.
А) Жаз бойы.     В) Аќ ‰й.     С) Барып кел.     Д) Кµріпкел.     Е) Алтыбаќан.
15. Екінші жаќтыњ кµпше т‰рінде т±рѓан  етістікті табыњыз.
А) Жатырсыњ.      В) Жатырсыз.     С) Жатырмыз.     Д) Жатырсыњдар.     Е) Жатырмын.
 
3 тапсырма. Берілген сµздерді септењіз.
 Дєст‰р, атау
 
4 тапсырма. Синтаксистік талдау жасањыз
¦ялы телефонмен ќоѓамдыќ орында ќатты дауыстап сµйлесуге болмайды
Бірлік, ±лтаралыќ келісім жєне саяси т±раќтылыќ – ќазаќстандыќтардыњ ќалауы
5 тапсырма.
«Астана» таќырыбына  монолог ќ±растырыњыз.
¤здік ж±мысы 
2-н±сќа.

Маќсаты:   алѓан білімін тексеру  

1 тапсырма.  Берілген сµздерді   жіктењіз:
Шаштаразшы, шебер
 
2.тапсырма. Тест с±раќтарына жауап беріњіз.   
1. «Ы» дыбысы ќойылатын сµзді кµрсетіњіз.
А) Жазѓ... .     В) Кєр... .     С) Бµр...к.     Д) М...нез.     Е) Д...мді. 
2.Фонетика нені зерттейтінін кµрсетіњіз.
А) Сµз таптарын.     В) Тіл дыбыстарыныњ ж‰йесін.     С) Сµз тіркесініњ байланысу тєсілін. 
Д) Сµз ќ±рамын.     Е) Сµз маѓыналарын.  
3. ¦яњ дауыссыз дыбыстарды кµрсетіњіз.
А) н, ч, ±     В) б, в, г     С) є, п, ц     Д) т, у, й     Е) м, л, р
4. Жіњішке буынды ќатарды кµрсетіњіз.
А) Жаќты    В) С±раулы сµйлем.    С) Лепті сµйлем.    Д) Хабарлы сµйлем.    Е) Атаулы 
5. Туынды зат есімді табыњыз.
А) Д‰кен.     В) Жерде.     С) Айна.     Д) Жазушы.     Е) Єн.
6. К‰рделі жалќы есімді табыњыз.
А) Астана.     В) Жомарт.     С) Тараз.     Д) Абай.     Е) Ќартќожа.
7. Єкењніњ шешесі  сізге кім болатынын аныќтањыз.
А) Єпке.     В) Тєте.     С) Туыс.     Д) Наѓашы єже.     Е) Єже. 
8. Заттыњ дємін білдіретін сµзді атањыз.
А) Алыс     В) Аќылды     С) ‡лкен     Д) Ќара     Е) Тєтті
9. Ќатыстыќ сын есімді кµрсетіњіз.
А) Пыраќ.     В) Алтын.     С) Жањбырлы.     Д) Ќос.     Е) Бейне.
10. Жинаќтыњ сан есімді табыњыз.
А) Тµрттен бір.     В) Бір.     С) Жетеу.      Д) ‡шінші.     Е) Сегіз.
11.Реттік сан есімі бар маќалды кµрсетіњіз.
А) Ењбек адамныњ екінші анасы.    В) Ќырыќтыњ бірі ќыдыр.   С) Елу жылда ел жања, ж‰з жылда ќазан.    Д) Жеті рет піш, бір рет кес.     Е) Мыњ ќосшыѓа бір басшы.
12. Есімдіктіњ т‰рін кµрсетіњіз.
А) Ќатыстыќ.     В) С±рау.     С) Кµсемше.     Д) Есімше.     Е) Жинаќтыќ.
13. Асты сызылѓан сµзге ќойылатын с±раќты табыњыз.
      ¤з отбасымыз ±лттыќ дєст‰рлерді саќтаймыз.
А) Ќайтті?     В) Ќандай?     С) Не істейміз?     Д) Ќалай?     Е) Кім?
14. Болымсыз етістікті табыњыз.
А) Жаз.     В) Ж‰зеді.      С) Ашады.     Д) Жазба.     Е) Оќыды.
15. Т±йыќ етістік ж±рнаѓын табыњыз.
А) –ып.       В) –й.        С) –а.        Д) –у.       Е) –е.
3 тапсырма. Берілген сµздерді септењіз.
‡лгі, оќу
4 тапсырма. Синтаксистік талдау жасањыз.
 Ќазіргі кезде адамдардыњ негізгі бір ќатынас ќ±ралы – телефон
Облыс аумаѓында тµрт жоѓары оќу орны ж±мысын атќарады, олардыњ ‰шеуі Павлодар ќаласында, біреуі Екібаст±з ќаласында орналасќан
5 тапсырма
« Меніњ мамандыѓым» таќырыбына монолог ќ±растырыњыз.