Педагогтарға арналған кеңес

"Дене шынықтыру сабақтарындағы тәрбиешінің рөлі".

Дене шынықтыру сабағының тиімді өтуі үшін дене шынықтыру нұсқаушысы мен тәрбиешінің үйлесімді әрекеттері қажет. Тәрбиеші дене шынықтыру сабағындағы тәрбие-білім беру процесінің белсенді қатысушысы болғандықтан, тәрбиеші қозғалыстарды, жалпы дамыту жаттығуларын оқыту әдістемесін, қозғалысты орындау ерекшеліктерін, орындау техникасын, оқыту кезіндегі педагогикалық талаптарды өзі білуі қажет. Тәрбиеші дене шынықтыру сабағының алдында: оның мазмұнымен танысу, дене шынықтыру жөніндегі нұсқаушымен ұйымдастыру сәттерін айту, жабдықтың орналасуын талқылау керек. Балаларды жаңа жалпы дамыту жаттығуларымен таныстыру кезінде дене шынықтыру жөніндегі нұсқаушы жаттығуды қалай дұрыс орындағанын көрсетеді, ал тәрбиеші тапсырманың дұрыс орындалуын қадағалайды және қажет болған жағдайда балаға іс – қимылға көмектеседі-бағыттайды, қолдайды. Егер балалар буындарда жалпы дамыту жаттығуларын орындаса, онда дене шынықтыру жөніндегі нұсқаушы алдыңғы қатарда, ал тәрбиеші – артқы қатарда жаттығулардың дұрыс орындалуын бақылайды. Қозғалысты оқыту кезінде балаларды ұйымдастырудың әртүрлі тәсілдері бар: фронтальды, топтық,жеке, ауысымды, ағынды. Оқытуды ұйымдастырудың топтық тәсілін қолдану кезінде дене шынықтыру жөніндегі нұсқаушы бір топпен, ал тәрбиеші екінші топпен айналысады. Ағымды тәсілді ұйымдастыру кезінде – "станциялық" (айналмалы)тәрбиеші мен дене шынықтыру жөніндегі нұсқаушы "станцияларды" өзара бөліп, жаттығулардың орындалу сапасын бақылайды. Сонымен қатар тәрбиеші жабдықты орналастыру, оны жинау кезінде көмек көрсетеді.

Дене шынықтыру демалысын, мерекелерді, Денсаулық күндерін және т.б. ұйымдастыру кезінде тәрбиешілер дене шынықтыру жөніндегі нұсқаушымен қолдан келгенше көмек көрсетуі тиіс. Әрине, іс-шараны маман ұйымдастырады және өткізеді. Тәрбиешінің міндеті-дене шынықтыру нұсқаушысына көмектесу, мектепке дейінгі балаларды сақтандыруды жүзеге асыру, жаттығулар мен тәртіпті орындау сапасын қадағалау, сондай-ақ әлсіз балалармен жеке жұмыс жүргізу.  Педагогке мектепке дейінгі балаларға қойылатын талаптар қойылады: міндетті түрде дене шынықтыру және тиісті аяқ киім болуы. Бұл тәрбиешіге қозғалыста еркін болуға мүмкіндік береді, соның арқасында ол дене дамуы бойынша білім беру қызметіне қосыла алады. Мысалы, дене шынықтыру сабағының кіріспе бөлімі барысында тәрбиеші балалармен бірге маманның басшылығымен жоспарланған жүру және жүгіру түрлерін орындай алады.  Дене шынықтыру сабақтарының негізгі бөлімінде, жалпы дамыту жаттығуларын орындау кезінде мектепке дейінгі балалар дене шынықтыру нұсқаушысы көрсеткен қозғалысты меңгеруі және үлгіге сәйкес ептілік пен техникалық дұрыс әрекет етуі тиіс. Тәрбиешінің осы кезеңдегі функциясы-балаға жеке көмек көрсету.

Педагог оған дұрыс бастапқы жағдайды қабылдауға немесе дұрыс орындалмаған қозғалысты түзетуге көмектесе алады.  Егер балалар колонналарда жалпы дамыту жаттығуларын орындаса, онда дене шынықтыру жөніндегі нұсқаушы алдыңғы қатарда, ал тәрбиеші - артқы қатарда жаттығулардың дұрыс орындалуын бақылайды. Сондай-ақ тәрбиеші маманға қажетті спорттық құрал-жабдықтарды қоюға және оны балалар жаттығуларын орындағаннан кейін алып тастауға көмектесе алады. Дене шынықтыру сабақтарын өткізу кезінде балаларды ұйымдастырудың әртүрлі тәсілдері бар: фронтальды, топтық, жеке, айналмалы жаттығулар. Олардың әрқайсысын пайдаланған кезде педагогтардың функциялары да бөлінуі мүмкін.  Фронтальды әдіс кезінде барлық жаттығуларды барлық балалар бірден орындайды. Маман да, тәрбиеші де жаттығулардың дұрыс орындалуын және мектепке дейінгі балалардың ой-өрісін қадағалайды.  Ұйымның топтық тәсілі кезінде балалар топтарға бөлінеді, олардың әрқайсысы өз тапсырмасын орындайды. Бұл ретте дене шынықтыру жөніндегі нұсқаушы бір топпен, ал тәрбиеші екінші топпен айналысады.  Жеке тәсіл әрбір жаттығушының жеке жаттығуларын орындау болып табылады. Жеке орындау құндылығы-бұл әрбір баланың назарын қозғалыс сапасына аударуға мүмкіндік береді.  Маман мен тәрбиешінің міндеті-оған кемшіліктерді көруге, қажет болған жағдайда қажетті сәтте көмекке келуге көмектесу.

Дене шынықтыру сабақтарында айналмалы жаттығуды ұйымдастыру кезінде тәрбиеші мен дене шынықтыру жөніндегі нұсқаушы "станцияларды" өзара бөледі, жаттығулардың сапасын бақылайды және олардың орындалу қауіпсіздігін қамтамасыз етеді, қажет болған жағдайда сақтандыруды жүзеге асырады. Әр баланың жеке мүмкіндіктерін біле отырып, тәрбиеші оған қажетті уақытта көмек көрсету үшін орналасуы қажет.  Қозғалмалы ойындарды өткізу кезінде тәрбиеші, дене шынықтыру жөніндегі нұсқаушы сияқты, ойынды білуі, оның ережелерін алдын ала меңгеруі және егер олар қарастырылған болса, балалармен сөздерді үйренуі тиіс. Тәрбиешінің қозғалмалы ойындар мен ойын жаттығуларына қатысуы мектепке дейінгі балалардың эмоционалдық күйін жақсартады, олардың қозғалыс белсенділігінің деңгейін арттыруға оң әсер етеді.  Дене шынықтыру сабағының қорытынды бөлімінде маман қорытынды шығару кезінде тәрбиеші іс-шараның қалай өткені, балалардың кім тапсырманы орындай алмағаны туралы өз пікірін білдіре алады.  Дене шынықтыру сабағын бірлесіп өткізгеннен кейін тәрбиешінің қызметі аяқталмайды. Жаңа қозғалыс дағдыларын ол балалармен жеке жұмыс жүргізу кезінде (ойын және серуендеу сағаттарында бір күн бойы) бекітеді. Дене шынықтыру жөніндегі нұсқаушының ұсынымдарын басшылыққа ала отырып, тәрбиеші бағдарламалық материалды меңгеруде артта қалған балалармен жеке жұмысты ұйымдастырады, Аз қозғалмалы және әлсіз мектепке дейінгі балаларды белсендіреді.  Қимыл-қозғалыс дағдыларын жетілдіру үшін тәрбиеші дене шынықтыру жөніндегі нұсқаушымен тығыз байланыста топтарда және МДҰ аумағында дамытатын қозғалыс ортасын ұйымдастырады, бұл ретте балалардың жас ерекшеліктері мен олардың мүдделері ескеріледі.