Мектепке дейінгі балалық шақ

      Бүкіл әлемдегі мамандардың пікірлері бойынша кішкентай бала нақты мектепке дейінгі жаста болғанда ең шапшаң шынығу мен психикалық сапасы қалыптасады. Үлкендердің мақсаты, педагог немесы ата-ананың, бұл процесс сәбиге жаратылысты болды, қысымсыз және артық насихатсыз.

     Мектепке дейінгі балалық шақтың ең ерекше айырмалығы баланың жалпы дамуын қамтамасыз ететуі болады. Осы кезде әртүрлі арнайы білім мен дағдыр іс-әрекеттер түрлерін  игеруді тауып алу іргелігі бекітіледі. Баланың мінез-құлықтың бүгінгі және казіргі сыртқы ерекше психикалық мінездемесі қалыптасады. Сонымен қатар баланың ішкі сезімінде психиканың жаңа  қасиетің  ұшқыны пайда болады, олар жақын келешекте  барлық күшпен  отқа айналады. Оны психологиялық жаңадан пайда болған түр деп атайды.   Эмоционалдық және танымдық дамуы әбден жетілдіргені соншалық болғаны мен ойын мектепке дейінгі балалардың іс-әрекетінде басымдылық орын алады. Оқыту-тәрбиелеу процессінде баланың жас ерекшелігіне сай психикалық қабілетін  жетілдіру мен қамтамассыз етуі ең маңызды рөлін ойнайды. Бұл қарапайым себеп өте маңызды үйткені, сәбилердің әр жас ерекшелігіне қарай жекелік психошынығу қасиеттерін үйлесімді дамуына қайталанбас   бірегей, ерекше жағдай жасайды. Оның біреуін зейіннен жіберіп алса, кейіннен бұл жіберуді қалпына келтіруі өте күрделі болады. Көз алдына пазлды елестеп көрініз, бір үзіндісі де болмаса сурет толық емес, аяқталмаған болады. Дәл осылай әр баланың жекелік сапа жиынның қалыптасуы туоалы айтуға болады.

     Әр іс-әрекеттің өзінің жағымды (сензитивтік) кезең болады бұл балалардың   жас ерекшелік мүмкіншілігі  психикалық қалыптасудың көрінісі. 0 ден 3 жасқа дейінгі балалардың ерте жасында негізгі іс-әрекет түрі – заттармен айлалы әрекет. Сәбилер сыртқы мінездеме және функцияларымен танысады, өз білімдерін тәжірибеде қолдануға үйренеді, зерттелген заттарды жаңа сапамен үлестіреді. Кішкентай машинаны ұялы телефон қылдырып ойнайды.

     Мектепке дейінгі балалар (3-7 жас) ойын арқылы айналадағы әлемге өз көз қарасын жеткізуге тырысады және үлкендердің өмірінде өз орнын анықтайды. Оларды көбінесе заттар емес, әлеуметтік қарым-қатынасқа тартады. Бұл қызығушылық толық сюжетті-рөлдік ойындар арқылы көрінеді.

Баланың  іс-әрекеттерінде дербестік көрінісі, іс-әрекет түрлерін ұйымдастыру, олардың басшылығына қарама, оларды жетілдіру қамқоршылығы үнемі педагогтың бақылауында болу керек. Сәбидің психикалық қабілетін ұйымдастыруы баланың қазір және бүгін қолданатын психикалық сапасын қалыптасуына көмектесу керек. Бұл процесс әрине өзімен өте ұқыпты үндеуін мұқтаж  етеді. Оған ұқсас әдіс пайданың орнына зиян келтіру мүмкін. үлкен адам міндетті түрде еске алып отыру керек. Егерде  оқыту үрдісіндегі жоғары бұрышына баланың дарашылығы болса, онда баланың дамуы сапалы  және жан-жағынан дамыған болады, оны үлкен адам міндетті түрде еске алып отыру керек.

Мақаланы даярлаған: Д.Қ.Тоганбекова